Καθιέρωσε η Νέα Δημοκρατία το μονοτονικό;

Αυτό "υποστήριξαν" στη Βουλή Βελόπουλος και Παναγιωτόπουλος

Πότε καθιερώθηκε αλήθεια το μονοτονικό στην Ελλάδα; Πότε άρχισαν να διδάσκονται τα αρχαία ελληνικά από το πρωτότυπο μόνο στο λύκειο; Αν δε ξέρετε πότε ακριβώς, μήπως θυμάστε ποιες κυβερνήσεις πήραν αυτές τις νομοθετικές πρωτοβουλίες;

Πολλοί και πολλές που διαβάζουν αυτό το ποστ είναι πιθανόν να μην ξέρουν ή να μη θυμούνται. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κάτι περίεργο ή ανησυχητικό για όποιον δεν έχει ασχοληθεί συγκεκριμένα με την ιστορία του γλωσσικού ζητήματος στη Ελλάδα ή για κάποιον που δε φιλοδοξεί να μιλήσει, επίσημα και δημόσια, ακριβώς για αυτά τα θέματα.

Στη συνεδρίαση, όμως, της 15ης Ιουλίου 2008 στη Βουλή των Ελλήνων, στη διάρκεια της συζήτησης για νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας με διατάξεις για γλωσσικά θέματα, οι κύριοι Πάνος Παναγιωτόπουλος, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας, και Κυριάκος Βελόπουλος, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΛΑΟΣ, ήθελαν να μας μιλήσουν ακριβώς για αυτά τα ζητήματα, για το πολυτονικό και τα αρχαία στο σχολείο, και να μας εξηγήσουν γιατί όλες οι βασικές επιλογές γλωσσικής πολιτικής των κυβερνήσεων μετά τη Μεταπολίτευση είναι εντελώς λανθασμένες.

Ας δούμε τα τρυφερά όσο και παραληρηματικά λόγια που αντάλλαξαν οι δύο αυτοί συναγωνιστές από τα επίσημα πρακτικά της Βουλής κατά τη συζήτηση για το νομοσχέδιο «Θέματα προσωπικού Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και άλλες διατάξεις»:

ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: [...] Είδαμε, λοιπόν, το εκπαιδευτικό συνδικαλιστικό κίνημα να ασχολείται με όλα τα θέματα, πλην εκείνου της πραγματικής ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

Πότε είδαμε, κύριε Υπουργέ, τους περίφημους συνδικαλιστές του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στο χώρο της εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων να αγωνιούν για την υποβάθμιση της εκμάθησης της γλώσσας στην Ελλάδα; Διαχειριζόμαστε ως έθνος των Ελλήνων μία γλώσσα που αποτελεί τη βάση του παγκόσμιου γλωσσικού πολιτισμού. Είναι ή δεν είναι έτσι; Η ελληνική γλώσσα αποτελεί τη βάση της παγκόσμιας γλωσσικής παιδείας. Δείξτε μου μια επίσημη πρωτοβουλία των συνδικαλιστικών οργάνων του ΠΑ.ΣΟ.Κ. που έχουν πλειοψηφία μέσα στα πλαίσια του συνδικαλισμού που ασκείται στο χώρο και των τριών εκπαιδευτικών βαθμίδων, που κατέτεινε στο να προβάλλει τη γλωσσική αμάθεια και ημιμάθεια που δημιουργείται μέσα στο χώρο του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Πότε;
Πού είναι η αγωνία τους για την ελληνική ταυτότητα στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης; Πού είναι η αγωνία τους για τη δραστική υποβάθμιση των δημοσίων σχολείων σε αυτήν την εικοσαετία που το ΠΑ.ΣΟ.Κ. ασκούσε τη διακυβέρνηση του τόπου;

Τι είχαμε, λοιπόν; Είχαμε μια εκπαίδευση που από μέρα σε μέρα γνώριζε δραστική υποβάθμιση σε όλα τα επίπεδα. Γλωσσική εκπαίδευση; Ημιμάθεια και αμάθεια. Εκπαίδευση στο χώρο των κλασικών σπουδών; Ημιμάθεια και αμάθεια. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Διδασκαλία της ιστορίας; Προβληματική. Πρόσβαση στις νέες γνώσεις και στις νέες τεχνολογίες; Βήμα σημειωτόν ή στην χειρότερη περίπτωση δύο βήματα μπροστά, τρία βήματα πίσω.

[...]

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΕΛΟΠΟΥΛΟΣ : Κύριε Παναγιωτόπουλε, ήθελα να σας χειροκροτήσω και εγώ, πιστέψτε με. Ο λόγος σας ήταν εκπληκτικός. Αφού μπερδεύτηκα, νόμιζα ότι μιλούσε εκπρόσωπος του ΛΑ.Ο.Σ.

ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Μήπως είστε εσείς Νεοδημοκράτης δεν ξέρω.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Όχι, εμείς είμαστε δεξιοί. Εσείς είστε κεντροδεξιοί. Αλλά θα σας πω και το εξής, για να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα, γιατί η μνήμη σας είναι πλημμελής.

Κατηγορείτε το ΠΑ.ΣΟ.Κ. για τις επιλογές στο χώρο της παιδείας από το 1981 και μετά. Θα σας υπενθυμίσω κάτι για τη γλώσσα, κύριε Παναγιωτόπουλε.

Το 1978 επί Ράλλη σε ένα βράδυ επιβάλλατε [sic!] φασιστικά, αν θέλετε, στις 12.30’ το βράδυ, το μονοτονικό. Από εκεί ξεκίνησε το έγκλημα της γλώσσας.

ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Λάθος μας. Το λέω εγώ.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Χαίρομαι που το παραδέχεστε. Είναι μεγάλη τιμή σε έναν πολιτικό άνδρα να παραδέχεται τα λάθη.

ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Ήταν επιπόλαιη γλωσσική μεταρρύθμιση του ’80 και την πλήρωσε ο ελληνικός λαός.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Θα σας πω και το εξής. Εκείνο το βράδυ έγινε και η μείωση της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών. Η λεξιπενία, αν θέλετε…

ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Και το λέω με πλήρη γνώση της ευθύνης.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Χαίρομαι γι’ αυτό.

Και το βιβλίο της Στ’ Δημοτικού με αγώνα που κάναμε εμείς προεκλογικά, αναγκαστήκατε να το αποσύρετε μετεκλογικά.

ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Ο κ. Στυλιανίδης το απέσυρε.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Βέβαια και προς τιμήν του. Κάλιο αργά παρά ποτέ. Άργησε βέβαια, αλλά το έκανε. Κι αυτό είναι καλό. Απλά θέλω να πω ότι όταν πλημμελώς αναφέρεσαι στην ιστορία, στον πολιτισμό, στη γλώσσα και έχεις μνήμη επιλεκτική, δεν μπορώ να σας χειροκροτήσω. Θα ήθελα ειλικρινά να σας χειροκροτήσω αν μου λέγατε για το 1977, για το 1978, για το 1979. Αλλά εσείς σταματάτε συμπτωματικά στο 1981.

Εντάξει, το ΠΑ.ΣΟ.Κ. έκανε λάθη. Εσείς δεν κάνατε λάθη προγενέστερα; Γιατί ο μίτος της Αριάδνης ξεκινάει από κάποια σημεία. Ξεκινάει από τη δεκαετία του ’70.
[...]

Υπάρχουν πολλά ωραία πράγματα που λέγονται σε αυτή τη συζήτηση πέρα από το απόσπασμα που μόλις παραθέσαμε. Ειδικά ο Παναγιωτόπουλος καταλαμβάνεται από τον -συνήθη- ρητορικό του οίστρο και φτάνει να αναπολήσει "την εποχή που υπήρχε ο επιθεωρητής και έμπαινε στην τάξη". Μένοντας όμως στο παραπάνω απόσπασμα βλέπουμε τον Παναγιωτόπουλο, σε ένα χαρακτηριστικό δείγμα εθνικού λόγου για τη γλώσσα εμπνευσμένου από το γερμανικό ρομαντισμό, να μας βεβαιώνει ότι "η ελληνική γλώσσα αποτελεί τη βάση της παγκόσμιας γλωσσικής παιδείας", ενώ πιστεύει ότι στην εκπαίδευση επικρατεί γλωσσική ημιμάθεια και αμάθεια. Ξεσπαθώνει ακόμη που το συνδικαλιστικό κίνημα των εκπαιδευτικών προτίμησε, αντί για τις γλωσσικές απόψεις Παναγιωτόπουλου, τις γλωσσικές απόψεις του Τριανταφυλλίδη, του Δελμούζου, του Γληνού και του Κριαρά. Ο Βελόπουλος συμφωνεί και επαυξάνει και διεκτραγωδεί τις συμφορές που έφερε η καθιέρωση του μονοτονικού και ο περιορισμός της διδασκαλίας των αρχαίων από το πρωτότυπο. Στις διαπιστώσεις αυτές συμφωνεί και ο Παναγιωτόπουλος και στιγμές αβροφροσύνης εκτυλίσσονται ανάμεσα στους εκπροσώπους των δύο κομμάτων.

Ως εδώ το πράγμα δεν προκαλεί καμία εντύπωση. Από τη μια, έχουμε δείγματα κλασικών νεοκαθαρεουσιάνικων απόψεων για τη γλώσσα, όπως κυκλοφορούν ευρύτατα, που τις υποστηρίζουν εδώ δύο εκπρόσωποι της δεξιάς και της ακροδεξιάς (μη ρωτάτε ποιος εκπροσωπεί ποιον χώρο, και οι ίδιοι μπερδεύτηκαν). Από την άλλη, δύο πολιτικοί, ο ένας από το χώρο της ΝΔ, και μάλιστα του κλίματος της λαϊκής δεξιάς, και ο άλλος από το ΛΑΟΣ συμφωνούν. Καθημερινές στιγμές στην ελληνική πολιτική ζωή.

Εκεί που το πράγμα αρχίζει να γίνεται κάπως περίεργο είναι όταν ο Βελόπουλος "θυμίζει" στον Παναγιωτόπουλο τις γλωσσικές "αμαρτίες" της ΝΔ, συγκεκριμένα ότι ο Ράλλης επέβαλε "φασιστικά" το μονοτονικό το 1978. Ένα θέμα είναι βέβαια η άνεση με την οποία βαφτίζει ο Βελόπουλος φασιστικό ό,τι απλά δε του αρέσει εκείνου, πέρα από τις θέσεις του ΛΑΟΣ που απαγορεύεται να τις πούμε φασιστικές. Το σημαντικότερο όμως εδώ είναι ότι το μονοτονικό δεν ψηφίστηκε ("επιβλήθηκε φασιστικά") το 1978 με τη Νέα Δημοκρατία στην κυβέρνηση, αλλά το 1982 με κυβέρνηση το -"επάρατο", "λαϊκιστικό"- ΠΑΣΟΚ. Στην ψηφοφορία αυτή μάλιστα η Νέα Δημοκρατία είχε αποχωρήσει, με τον Μητσοτάκη να χειρίζεται την υπόθεση ως κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος. Το ΚΚΕ είχε υπερψηφίσει τη διάταξη, ενώ άλλο κόμμα δεν εκπροσωπούνταν στη Βουλή.

Παρ' όλα αυτά, ο Παναγιωτόπουλος όχι μόνο δεν επισημαίνει το -καραμπινάτο- λάθος του Βελόπουλου, αλλά προχωράει και "παραδέχεται" ότι ήταν λάθος και επιπολαιότητα της Νέας Δημοκρατίας!

Για να εμπεδωθεί η αίσθηση ότι οι Βελόπουλος και Παναγιωτόπουλος δεν έχουν ιδέα από την ιστορία του γλωσσικού ζητήματος, ο εκπρόσωπος του ΛΑΟΣ συνεχίζει και υποστηρίζει ότι "εκείνο το βράδυ [που ψηφίστηκε το μονοτονικό, το 1978 υποτίθεται] έγινε και η μείωση της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών". Ο περιορισμός της διδασκαλίας των αρχαίων από το πρωτότυπο έγινε βέβαια το 1976, όταν καθιερώθηκε και η δημοτική. Τουλάχιστον, αυτή τη φορά, ήταν όντως ο Ράλλης υπουργός Παιδείας και η ΝΔ στην κυβέρνηση. Ο Βελόπουλος τελειώνει την αναφορά του στο ζήτημα του μονοτονικού και των αρχαίων μιλώντας και πάλι για λάθη της ΝΔ προγενέστερα του 1981, για να μας επιβεβαιώσει ότι τα όσα είπε δεν είναι καμιά παραδρομή του λόγου. Εξάλλου, δε μιλάμε για μια δευτερεύουσα, απλή αναφορά στα δύο γεγονότα από τους δύο πολιτικούς στο πλαίσιο ενός ευρύτερου λόγου, αλλά είναι ακριβώς αυτά τα δύο σημεία στα οποία ο Βελόπουλος θεωρεί ότι το ΛΑΟΣ, ως κόμμα, πρέπει να ασκήσει κριτική πάνω στη γλωσσική πολιτική της ΝΔ, αλλά και ο Παναγιωτόπουλος διαφοροποιούμενος, υποτίθεται, από την επίσημη άποψη της ΝΔ και κάνοντας, πάντα υποτίθεται, κριτική στην ιστορία της να φανεί ο μεγάλος πολιτικός άντρας που δέχεται τα λάθη της παράταξής του. Στη διάρκεια όλου αυτού του διαλόγου, ούτε οι ίδιοι αμφιβάλλουν ή διστάζουν έστω για μια στιγμή για όσα λένε, αλλά ούτε και κανείς από τους άλλους παρευρισκόμενους παρεμβαίνει για να τους διορθώσει.

Δύο από τους πιο μανιασμένους "προστάτες" της γλώσσας μας, μιλώντας επίσημα και δημόσια, αποδεικνύεται όχι ότι δε θυμούνται "ακριβώς" κάποιες χρονολογίες, αλλά ότι είναι παντελώς άσχετοι με το γλωσσικό ζήτημα και την πολύ πρόσφατη ιστορία του, όσα συνέβησαν όταν αυτοί ήταν νέοι. Και όμως εμφανίζονται να τοποθετούνται κατηγορηματικά για ζητήματα που αφορούν τη γλώσσα και τι πρέπει να γίνει για αυτήν, απαξιώνοντας όλη τη γλωσσολογική και παιδαγωγική έρευνα για αυτά τα ζητήματα τα τελευταία εκατό τουλάχιστον χρόνια. Φαντάζομαι ότι, αφού έχουν τόσο ξεκάθαρη εικόνα για την πρόσφατη ιστορία του γλωσσικού ζητήματος, εύκολα και αξιόπιστα θα μπορούσαν να εξηγήσουν με βάση τις γνώσεις τους και την εικόνα που έχουν για την ελληνική γλώσσα, την ιστορία της και τη γλώσσα γενικά γιατί το πολυτονικό είναι προτιμότερο από το μονοτονικό και τα αρχαία ελληνικά προϋπόθεση για να ξέρει κανείς πολύ καλά νέα ελληνικά, θα μπορούσαν με την ίδια ακρίβεια και αυτή τη χαρακτηριστική τους επιμονή ακόμη και στη λεπτομέρεια να μας τεκμηριώσουν ότι οι σημερινοί ομιλητές της ελληνικής "πάσχουν από λεξιπενία".

Ο Βελόπουλος έχει προχωρήσει μάλιστα και παραπέρα. Προωθεί μέσα από τις εκπομπές του την ιδέα Τσέγκου ότι τα αρχαία ελληνικά, όχι μόνο σε βοηθούν να χρησιμοποιείς "σωστότερα" τα νέα ελληνικά, αλλά απαλλάσσουν τα παιδιά από τη δυσλεξία, τα κάνουν "εξυπνότερα" και ποιος ξέρει τι άλλο. Πουλάει, όπως είναι λογικό, και τα σχετικά βιβλία. Το ότι βέβαια γλωσσολόγοι και ψυχίατροι έχουν καταρρίψει τις θεωρίες Τσέγκου και ότι ο ίδιος ο Τσέγκος έχει αναγκαστεί υπό το βάρος της κριτικής να αναιρέσει το ίδιο του το βιβλίο δια απλής επιστολής σε εφημερίδα δε φαίνεται να έχει προβληματίσει τον Βελόπουλο. Του αρκεί που τις απόψεις Τσέγκου συμμεριζόταν ο τότε Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος. Με παρόμοια εγκυρότητα αμφισβητεί ο Βελόπουλος ότι υπήρξαν Ινδοευρωπαίοι -αφού οι Έλληνες είναι ανάδελφοι και αυτόχθονες ή και απόγονοι των Έψιλον, αρνείται τη φοινικική προέλευση του ελληνικού αλφαβήτου -αφού η φοινικική ήταν σημιτική γλώσσα- και μας βεβαιώνει ότι ο Κίσινγκερ είπε ότι πρέπει να πληγεί η ελληνική γλώσσα. Υποθέτουμε πάντως ότι, για να μας προτείνει το φάρμακο των αρχαίων για τη δυσλεξία με την ίδια βεβαιότητα με την οποία κατακεραυνώνει τη ΝΔ για την "φασιστική επιβολή" του μονοτονικού, οι γνώσεις Βελόπουλου για την αναπτυξιακή ψυχολογία, την ψυχιατρική, την παιδαγωγική και τη γλωσσολογία θα συναγωνίζονται τις γνώσεις Βελόπουλου-Παναγιωτόπουλου για την πρόσφατη ιστορία του γλωσσικού ζητήματος.

Πάνος Παναγιωτόπουλος και Κυριάκος Βελόπουλος, δύο έγκυροι και αξιόπιστοι σχεδιαστές γλωσσικής πολιτικής.

Μιχάλης Καλαμαράς
17.7.08

Ενδεικτική τεκμηρίωση:
* Αλέξης Δημαράς, Βάσω Βασιλού-Παπαγεωργίου, Από το κοντύλι στον υπολογιστή, 1830-2000: Εκατόν εβδομήντα χρόνια ελληνική εκπαίδευση με λόγια και εικόνες, Αθήνα 2008, Μεταίχμιο.
* Νίκος Σαραντάκος, Η δράκα των επίορκων βουλευτών και άλλα πνευματώδη ψέματα.
* Νικ. Δ. Βαρμάζης, Η αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία ως πρόβλημα της νεοελληνικής εκπαίδευσης, Θεσσαλονίκη 1992, Αφοί Κυριακίδη.
* Σπύρος Παπασπύρου, "Γλωσσική πολιτική στην Ελλάδα με αφετηρία τη γλωσσική μεταρρύθμιση. 1976-2000." στο: Γεώργιος Ι. Σπανός & Ευαγγελία Φρυδάκη, Γλώσσα και Λογοτεχνία στην Εκπαίδευση, Αθήνα 2001, Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, σσ. 317-373.

Η υπεραλίευση των τόνων στο ελληνικό γλωσσικό αρχιπέλαγος...

Η προσπάθεια που καταβάλλεται στην Γερμανία από το «Συμβούλιο για την γερμανική ορθογραφία» και απευθύνεται και στις γειτονικές της γερμανόφωνες χώρες προκειμένου να υιοθετηθεί απ’ όλες μία μέση ορθογραφική οδός (εφημερίδα «Αντιφωνητής», 15-3-2006) αποκαλύπτει την έντονη ανάγκη να υπάρξει ένα κοινό σύστημα συνεννόησης, το οποίο θα εξορθολογίσει τις ακρότητες και θα συνεισφέρει στην άρση κάθε σύγχυσης. Τη σημασία της προσπάθειας αυτής οι Έλληνες την αντιλαμβανόμαστε εύκολα, καθώς γενιές ολόκληρες έχουν ταλαιπωρηθεί από τα γλωσσικά κονταροχτυπήματα αρχαϊστών-«καθαρολόγων» και «μαλλιαριστών». Η φυσιολογική λύση του προβλήματος δόθηκε μεταπολιτευτικά με την καθιέρωση της δημοτικής ως επίσημης (καί διοικητικής) γλώσσας, ενώ το βήμα εξορθολογισμού ολοκληρώθηκε με την καθιέρωση του μονοτονικού όταν οι συνθήκες είχαν πλέον ωριμάσει. Κι ενώ το υπάρχον σύστημα παρέχει το απαιτούμενο πλαίσιο που προσφέρει τις λύσεις στις γλωσσικές απορίες, προτείνει την κοινή γραμμή και αίρει τις συγχύσεις, ανταποκρινόμενο μάλιστα στην γλωσσική πραγματικότητα των φυσικών ομιλητών της ελληνικής, η παλινορθωμένη με ιδιαίτερη ένταση τον τελευταίο καιρό εμμονή των υποστηρικτών του πολυτονικού συστήματος σ’ αυτό τείνει να δημιουργήσει νέο «γλωσσικό ζήτημα», καθώς καταργεί την κοινή γραμμή κι επιβραβεύει την αδιέξοδη τακτική τού «γράφω όπως μ' αρέσει, γιατί έτσι μ' αρέσει». Είναι ανάγκη, λοιπόν, να υπερασπιστούμε το μονοτονικό σύστημα απέναντι στο πολυτονικό, υπερασπιζόμενοι την ανάγκη κοινού τρόπου ορθογράφησης που δεν θα επιτρέψει την εξάπλωση των συγχύσεων.

Το μονοτονικό σύστημα τονισμού, παρά τις κατηγορίες που του απευθύνονται για κατάλυση της μακραίωνης ελληνικής γραπτής παράδοσης, για αδυναμία του να καταδείξει την ετυμολογία των λέξεων, άρα και τη σχέση των νέων με τα αρχαία ελληνικά, και για γενικότερη περιφρόνηση της «λογικής»(;), συνιστά ουσιαστικά το μοναδικό στην πραγματικότητα εξορθολογισμένο σύστημα τονισμού, γι' αυτό και βρίσκει τις απαντήσεις σ’ όλες τις κατηγορίες που του αποδίδονται, δικαιολογώντας δυναμικά την ύπαρξή του. Αναφορικά καταρχάς με το πόσο «λογική» είναι η χρήση του, σημειώνουμε πως το μονοτονικό αποτελεί το σύστημα τονισμού που αντιστοιχεί στις σύγχρονες γλωσσικές ανάγκες των Νεοελλήνων, εφόσον δηλώνει τη συλλαβή που προφέρεται δυνατότερα σε κάθε λέξη, τη συλλαβή συνεπώς που τονίζεται. Ψιλές, δασείες, περισπωμένες και βαρείες δεν καταγράφουν καμία φωνητική πραγματικότητα της νέας ελληνικής. Η προσωδία έχει χαθεί για την ελληνική γλώσσα ήδη από την εξέλιξή της στην κοινή των ελληνιστικών χρόνων. Μακρές και βραχείες συλλαβές στα νέα ελληνικά δεν έχουν κανένα απολύτως νόημα. Ως εκ τούτων, η συμμόρφωση του τονικού συστήματος στις πραγματικές ανάγκες της γλώσσας συνιστά τη μοναδική λογική κίνηση. Είναι αυθαίρετο να χαρακτηρίζεται ως «λογικό» το πολυτονικό, που δεν αντιστοιχεί στη σύγχρονη γλωσσική πραγματικότητα.

Η κατάλυση της «μακραίωνης ελληνικής γραπτής παράδοσης» αποτελεί άλλο ένα επιχείρημα υπέρ του πολυτονικού, το οποίο όμως αντικρίζει μόνο την μία όψη του νομίσματος. Είναι γεγονός πως μετά την προσθήκη των τονικών σημαδιών στον ελληνικό γραπτό λόγο κατά την ελληνιστική εποχή από τον Αριστοφάνη τον Βυζάντιο, προκειμένου να διατηρηθεί στη μνήμη των φιλολόγων η προσωδιακή προφορά που 'χε στο μεταξύ χαθεί, και κυρίως μετά τη γενίκευση της χρήσης των σημαδιών αυτών πολύ αργότερα, κατά τον 9ο προς τον 10ο μ.Χ. αι., ακολούθησε μία μακρά περίοδος 10 περίπου αιώνων κατά τους οποίους η ελληνική γλώσσα γραφόταν στο πολυτονικό. Είναι όμως επίσης γεγονός πως εξίσου μακραίωνη είναι και η ελληνική γραπτή παράδοση πριν το πολυτονικό. Οι υποστηρικτές του πολυτονικού θεωρούν «συγκλονιστική» την κατάργηση των τόνων που χρησιμοποιήθηκαν για αιώνες στην ελληνική γραφή, δεν θεωρούν όμως ποτέ εξίσου συγκλονιστική την παρέμβαση των αλεξανδρινών φιλολόγων στο σύστημα γραφής με την προσθήκη τονικών σημαδιών που ποτέ νωρίτερα δεν υπήρξαν! Οι υποστηρικτές του πολυτονικού θεωρούν «ασέβεια» την μεταγραφή στο μονοτονικό κειμένων που πρωτογράφτηκαν στο πολυτονικό, ιδίως εφόσον οι συγγραφείς των κειμένων αυτών έχουν επιχειρηματολογήσει και υπέρ του πολυτονικού. Από την άλλη μεριά ωστόσο θεωρούν «αυτονόητο»(;) ότι πρέπει να τυπώνονται στο πολυτονικό τα έργα αρχαίων συγγραφέων που ποτέ δεν τα έγραψαν σε αυτό! Έτσι, τα κείμενα του Ομήρου, του Ηρόδοτου, του Αισχύλου, του Σοφοκλή, του Ευριπίδη, του Αριστοφάνη, του Θουκυδίδη, του Ξενοφώντα, του Δημοσθένη θεωρείται «λογικό» να γράφονται στο πολυτονικό, τη στιγμή που ποτέ δεν πρωτογράφτηκαν σε αυτό! Δύο μέτρα και δύο σταθμά; Ή τα παρουσιάζουμε όπως συμφέρει στη διαμορφωμένη ιδεολογία μας;

Το πολυτονικό προβάλλεται έναντι του μονοτονικού για τον επιπρόσθετο λόγο πως καθιστά σαφέστερη την ετυμολογία των λέξεων. Υποστηρίζεται, για παράδειγμα, ότι ο «ανθυπολοχαγός» δεν είναι δυνατό να κατανοηθεί από τους νέους ομιλητές της γλώσσας μας, αν δεν αναχθεί στην ετυμολογική του ρίζα, η οποία θα εξηγήσει πώς η πρόθεση «αντί» τρέπεται σε «ανθ-». Ούτε το επιχείρημα αυτό, ωστόσο, έχει ισχύ, αφού συγχέει την γραφή με την ετυμολογία. Ακόμη κι αν επιλέξουμε τη γραφή των λέξεων στο πολυτονικό σύστημα, η επιλογή αυτή από μόνη της δεν αρκεί προκειμένου να εξηγηθεί καμία αρχική προέλευση των λέξεων. Χρειάζεται ιδιαίτερη ερμηνεία, η οποία θα εξηγεί πώς προέκυψε η κάθε λέξη. Η ερμηνεία αυτή απαιτεί πάντα την ίδια διαδικασία παρουσίασης σ’ όσους δεν την έχουν υπόψη τους, είτε η οποιαδήποτε λέξη είναι γραμμένη στο πολυτονικό, είτε στο μονοτονικό. Η ετυμολογία, λοιπόν, ως ξεχωριστή ερμηνευτική διαδικασία, είναι λάθος να συγχέεται με τη γραφή. Η πραγματικότητα αυτή ενισχύεται από λέξεις των οποίων η ετυμολογία δεν σχετίζεται καθόλου με τις προσωδιακές συνθήκες που φανερώνουν οι τόνοι. Παράδειγμα αποτελεί το ρήμα «διέρχομαι», το οποίο δεν απαιτεί καμία παραπομπή στο πολυτονικό προκειμένου να εξηγηθεί η προέλευσή του από την πρόθεση «διά» και το ρήμα «έρχομαι». Με βάση, συνεπώς, την άποψη που προκρίνει το πολυτονικό για λόγους ετυμολογικούς, τι θα έπρεπε να συμβεί στην προκείμενη περίπτωση; Μήπως θα έπρεπε να εφεύρουμε ένα νέο σύστημα γραφής, το οποίο θα παραπέμπει απευθείας στην ετυμολογία των λέξεων; Είναι βέβαιο πως τέτοιου είδους απόπειρες δεν οδηγούν πουθενά, ή, μάλλον, οδηγούν μόνο στην σύγχυση, όπως φαίνεται από την αντίστοιχη «ορθογραφική» απόπειρα του Γ. Μπαμπινιώτη στο λεξικό του, σύμφωνα με την οποία επιχειρήθηκε η «διόρθωση» της γραφής των λέξεων με βάση την ετυμολογία τους. Το αποτέλεσμα ήταν το «αγώρι», το «τσηρώτο» και η «καλοιακούδα»! Πλήρης γλωσσική αναρχία!

Δεδομένης της αδυναμίας των προηγούμενων επιχειρημάτων που διατυπώνονται υπέρ του πολυτονικού, οι υποστηρικτές τους έχουν οδηγηθεί στο σημείο να το συνδέουν με μια υποτιθέμενη ικανότητά του να ωριμάζει τις γνωστικές λειτουργίες των μαθητών και να βελτιώνει τις οπτικοαντιληπτικές τους ικανότητες, καθώς τους εξοικειώνει με έναν συνθετότερο κώδικα γραφής. Η σύνδεση αυτή στηρίζεται μάλιστα σε «έρευνες» που γίνονται σε μαθητές οι οποίοι διδάσκονταν παράλληλα τόσο το μονοτονικό, όσο και το πολυτονικό σύστημα τονισμού. Το επιχείρημα της βελτίωσης των μαθητών χάρη στη μελέτη συνθετότερων κωδίκων γραφής είναι εξαιρετικά αποτυχημένο, για τον απλούστατο λόγο ότι η γραφή της νεοελληνικής γλώσσας, ακόμη κι αν απλουστεύεται κάπως όταν γίνεται χρήση του μονοτονικού, εξακολουθεί να είναι μία εξαιρετικά σύνθετη γραφή, στην οποία εμφανίζεται, για παράδειγμα, πλήθος [i] (η,ι,υ,ει,οι,υι), [o] (ο,ω), [e] (ε, αι). Η ποικιλία αυτή, ωστόσο, δεν είναι αρκετή προκειμένου οι χρήστες της νέας ελληνικής να κατορθώσουν τον άψογο χειρισμό της· αντίθετα, μάλιστα, η ποικιλία αυτή προκαλεί σύγχυση σ' ένα μεγάλο ποσοστό των χρηστών, οι οποίοι υποπίπτουν σε ορθογραφικά λάθη. Επιπρόσθετα, η μακρά περίοδος εφαρμογής του πολυτονικού κάθε άλλο παρά αποδεικνύει ότι η χρήση του οδηγούσε στην βελτίωση των μαθητών. Οι μαθητές που διδάσκονταν το πολυτονικό ταλαιπωρούνταν σε μεγάλο ποσοστό από τα τονικά σημάδια, τα οποία συχνά λειτουργούσαν τελείως αποτρεπτικά για έναν ικανό αριθμό νέων από το να συνεχίσουν και να κατορθώσουν ν' αποφοιτήσουν απ’ το σχολείο. Το «πόρισμα» οποιασδήποτε «έρευνας», συνεπώς, επί μικρού δείγματος μαθητών, που «αποδεικνύει» την «θεραπευτική» ικανότητα του πολυτονικού, δεν μπορεί να σταθεί πλάι στα αληθινά πορίσματα της μακροπερίοδης εφαρμογής του πολυτονικού στο ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης. Επιπλέον, χρειάζεται πάνω στις αντίστοιχες «έρευνες» να ελέγχεται και το εξής: αν η πρόσθετη διδασκαλία του πολυτονικού πλάι στο μονοτονικό ωφέλησε όντως ορισμένους μαθητές, πόσο περισσότερο θα 'χαν ωφεληθεί οι ίδιοι μαθητές στην περίπτωση που η πρόσθετη γλωσσική τους ενασχόληση δεν γινόταν πάνω στο πολυτονικό, αλλά σε επιπλέον γλωσσικές ασκήσεις στο μονοτονικό;

Το δυστύχημα με τις «έρευνες» αντίστοιχου τύπου είναι πως επιδιώκουν ζητήματα καθαρά ιδεοληπτικά, όπως είναι η χρήση του πολυτονικού, να τα ανάγουν σε ζητήματα σωστού χειρισμού της γλώσσας και ικανών τρόπων εκπαίδευσης των νέων, παραβλέποντας πως ο οποιοσδήποτε λανθασμένος χειρισμός της γλώσσας από τους χρήστες της δεν είναι δυνατόν να οφείλεται ούτε στο πολυτονικό, ούτε στο μονοτονικό, αλλά σε λόγους που αφορούν τόσο ζητήματα της εκπαιδευτικής διαδικασίας όσο και γενικότερα κοινωνικοοικονομικά. Επαναλαμβάνω πως η μακροχρόνια εφαρμογή του πολυτονικού στην νεοελληνική εκπαίδευση κάθε άλλο παρά απέδειξε ότι αυτό το σύστημα τονισμού συμβάλλει στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των μαθητών. Ομιλητές της γλώσσας μας που αποτυγχάνουν να τη χειριστούν σωστά υπήρχαν πάντα και θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν, όποιο σύστημα τονισμού κι αν εφαρμοστεί. Τα αίτια της αποτυχίας του σωστού χειρισμού της γλώσσας επιβάλλεται ν' αναζητηθούν εκεί που πραγματικά βρίσκονται, όπως στις μεθόδους διδασκαλίας, στους λόγους της μαθητικής διαρροής απ' τα σχολεία, στις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν, στην οικογενειακή κατάσταση των μαθητών, στις επαγγελματικές τους επιδιώξεις και στο έντονο χρησιμοθηρικό πνεύμα που επικρατεί μπροστά στην αγωνία της επαγγελματικής αποκατάστασης. Οποιοσδήποτε προσδιορισμός της αποτυχίας στη χρήση του μονοτονικού δεν εξυπηρετεί καμία πραγματικότητα, παρά μόνο την ιδεοληψία των φανατικών του πολυτονικού.

Πρόσθετα «επιχειρήματα» για την «αισθητική» του πολυτονικού απέναντι στη «μονοτονία» του μονοτονικού δεν αξίζει καν να συζητούνται: η αισθητική είναι θέμα καθαρά υποκειμενικό· με την ίδια λογική θα μπορούσε κάποιος να ικανοποιείται από τη λιτότητα, την απλότητα και την έλλειψη επιτήδευσης του μονοτονικού, τη στιγμή που το πολυτονικό, «φτιασιδωμένο» μ’ όλα του τα τονικά σημάδια, θυμίζει γριά πόρνη! Επιπλέον, και με δεδομένη την πραγματικότητα πως η ελληνική γλώσσα στη μακραίωνη πορεία της έχει αλλάξει πολλές φορές μορφή, προκαλεί απορία γιατί αναπαράγεται όλη αυτή η εμμονή για την «ιστορική αξία» του πολυτονικού, τη στιγμή που οι υποστηρικτές της «παραδοσιακής» μορφής της γλώσσας μας ουδέποτε διεκδίκησαν την επαναφορά άλλων στοιχείων που ξεπεράστηκαν με το πέρασμα του χρόνου, όπως για παράδειγμα τη δοτική πτώση, η οποία, με την ίδια λογική, θα έπρεπε να επανακάμψει ως... παραδοσιακό στοιχείο παραδοσιακότερο της παράδοσης»!

Καθώς, συνεπώς, το πολυτονικό δεν εξυπηρετεί καμία πραγματική ανάγκη αλλά ούτε καν δικαιώνεται να διεκδικεί την αποκλειστική «ιστορική» μορφή γραφής της γλώσσας μας, εφόσον αυτή έχει αλλάξει επανειλημμένως, άρα οι ιστορικές μορφές είναι πολλές, επιβάλλεται να σταματήσει επειγόντως η υπεραλίευση των τόνων στο ελληνικό γλωσσικό αρχιπέλαγος. Διαφορετικά, η συντηρούμενη αποψίλωση του γλωσσικού αρχιπελάγους προβλέπεται να οδηγήσει στην έξαρση του περισπώμενου φυτοπλαγκτού, που συνθλίβει κάθε ζωντανή έκφραση στερώντας της το οξυγόνο. Οι Γερμανοί που αναζητούν κοινή ορθογραφική οδό δίνουν το παράδειγμα. Εμείς, που κατορθώσαμε ύστερα από σφοδρές διαμάχες να 'χουμε πλέον αυτήν την κοινή οδό, με τη δημοτική γλώσσα και το μονοτονικό, ας πάψουμε να κινδυνολογούμε και να επιτείνουμε τη σύγχυση· μόνο κάκιστη υπηρεσία προσφέρουμε έτσι.

Γιάννης Στρούμπας
Φιλόλογος - 3ο Γενικό Λύκειο Κομοτηνής

Γ. Κορδάτος: Για την ορθογραφική μεταρρύθμιση

Ο Γιάνης Κορδάτος (1891-1961) υπήρξε μαρξιστής ιστορικός, συγγραφέας του βιβλίου "Η Κοινωνική Σημασία της της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821" (1η εκδ, Αθήνα 1924). Έγραψε εκτενώς και για το γλωσσικό ζήτημα. Εξέδωσε το 1927 (Αθήνα) το βιβλίο "Δημοτικισμός και Λογιωτατισμός" και τη δεύτερη έκδοσή του με σημαντικές αλλαγές το 1943 (Αθήνα) με τον τίτλο "Ιστορία του γλωσσικού μας ζητήματος".

Από την "Ιστορία του γλωσσικού μας ζητήματος" παραθέτουμε τις απόψεις του για την ορθογραφία, (σσ.204-209 από τη 2η εκδ., Μπουκουμάνης, Αθήνα 1973), όπου ο Κορδάτος εξετάζει τηn υιοθέτηση της "ιστορικής ορθογραφίας" ως κομμάτι του γλωσσικού ζητήματος και τάσσεται υπέρ της ορθογραφικής μεταρρύθμισης με την υιοθέτηση της φωνητικής γραφής, θέση που υιοθέτησε και το ΕΑΜ.


---------------------------

Η δημοτική και η ιστορική ορθογραφία[1]

Με τη διγλωσσία κληρονομήσαμε κ' έναν άλλο μπελά. Την ιστορική ορθογραφία. Είτε στην καθαρεύουσα γράφουμε, είτε στη δημοτική, δε γράφουμε τις λέξεις όπως τις λέμε, μα βάνουμε σε κάθε λέξη μερικά μπιχλιμπίδια, τόνους, πνεύματα. Και ξεχωρίζουμε τα γράμματα σε μακρά και βραχέα φωνήεντα, σε διπλά σύμφωνα κλπ. Βέβαια, μια φορά κ' έναν καιρό, όταν εφαρμόστηκε το ιωνικό αλφάβητο (5ος προ της χρονολογίας μας αιώνας), οι λέξεις δεν προφέρονταν στην ομιλία όπως τις προφέρουμε σήμερα. Π.χ. υιός σήμερα προφέρεται: γιός ή και στην καθαρεύουσα: ιός, μα στην αρχαία εποχή θα προφέρονταν κάπως αλλιώτικα, για να υπάρχει αυτό το: υι-ός.

Κοντά λοιπόν στη διγλωσσία, υπάρχει και το ορθογραφικό ζήτημα. Βέβαια, το ζήτημα αυτό δεν το έχουμε μονάχα εμείς. Και στους άλλους λαούς η ιστορική ορθογραφία, λίγο πολύ, υπάρχει (Αγγλοσάξωνες, Γάλλους, Σλάβους, Τούρκους, Άραβες κλπ.). Μα έγιναν αλλού πολλές απόπειρες για την κατάργησή της. Η Τουρκία (1926), όχι μόνο ψήφισε για επίσημη γραφτή τη λαϊκή γλώσσα[2], μα κατάργησε και το αραβικό αλφαβητάριο για να το αντικαταστήσει με το λατινικό.

Σε μας, για το παρόν, τέτοιες μεταρρυθμίσεις φαίνονται σα μακρινό όνειρο. Άλλοι τρομάζουν. Και άλλοι τις παίρνουν για παλαβομάρες. Εξάλλου, βαστούν ακόμα οι προλήψεις, που κάθε τόσο συστηματικά τις καλλιεργεί η αστική τάξη, για να εμποδίσει με κάθε μέσο και με κάθε τρόπο το φώτισμα των μαζών.

Ωστόσο, το ορθογραφικό ζήτημα δεν πρώτη φορά που απασχόλησε τους ειδικούς. Πριν από το Φιληντά και τον Τριανταφυλλίδη, από τον Ψυχάρη, τον Πάλλη και τον Βλαστό, κι άλλοι ασχολήθηκαν μ' αυτό.

Τι σχέση μπορεί να έχει το παλιό, το ιωνικό αλφάβητο με το σημερινό; Αυτό είναι το ζήτημα.

Πρώτα πρώτα, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν μόνο κεφαλαία γράμματα και δεν είχαν μικρά. Όλες οι επιγραφές και όλα τα βιβλία τους ήταν γραμμένα με κεφαλαία. Τόνοι λοιπόν και πνεύματα δεν υπήρχαν. Εκείνο που είναι σωστό, είναι τούτο: οι αρχαίοι Έλληνες πρόφεραν τις λέξεις πολύ διαφορετικά από μας. Είχαν, όπως είπαμε, μακρά και βραχέα φωνήεντα και στην κουβέντα τους πότε έσερναν την προφορά του α ή και του η και πότε την έκοβαν. Είχαν δηλαδή μουσικό τονισμό. Γι' αυτό ο Γ. Χατζηδάκης πολύ σωστά σε μια ανακοίνωση του στην Ακαδημία τόνιζε:

"Μη νομίζετε, ότι οι τόνοι και τα πνεύματα είναι αρχαία κληρονομία μας. Οι

αρχαίοι δεν μετεχειρίζοντο ούτε τόνους ούτε πνεύματα. Τα πνεύματα και οι

τόνοι επενοήθησαν όταν εχάθη το αίσθημα του μακρού και του βραχέος.

Σήμερον επομένως εγώ, που δεν έχω την αίσθησιν αυτήν, δεν ενδιαφέρομαι

να μάθω, αν ένα φωνήεν είναι μακρόν? Το μόνον που ενδιαφέρομαι να

μάθω, είναι να γνωρίζω, ποιον είναι το τονιζόμενον γράμμα. Ένας τόνος

επομένως ή ένα στίγμα επί του τονιζόμενου γράμματος μου αρκεί. Σήμερον,

εις την εποχήν του τηλεγράφου, του αυτοκινήτου και του αεροπλάνου, ο

καιρός μας είναι τόσο πολύτιμος, ώστε να μη μας περισσεύει για παρόμοια

μπιχλιμπίδια." (Βλ. πραχ. εφ. «Εστία», 24 Φλεβάρη 1929).

Μα, θα μας πουν και το λένε κάθε τόσο, όλη η αρχαία φιλολογία των προγόνων μας είναι γραμμένη με βάση το αρχαίο ιωνικό αλφάβητο. Αυτό είναι το σωστό. Μα επειδή εμείς σήμερα κρατούμε το ιωνικό αλφάβητο, μπορούμε να νοιώσουμε και να μελετήσουμε τους κλασσικούς; Ή, πάλι, επειδή οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Ιταλοί κλπ., έχουν άλλη γλώσσα και άλλο αλφάβητο, αυτοί πρέπει να είναι καταδικασμένοι για πάντα να μην πάρουν ποτέ τους είδηση τι έγραψαν, τι είπαν, τι περιέγραψαν, τι τραγούδησαν οι αρχαίοι;

Και όμως στην πραγματικότητα δε συμβαίνει αυτό. Οι ξένοι (όσοι βέβαια πάνε στα ανώτερα σχολεία) ξέρουν πολύ καλύτερα από τους Έλληνες και την αρχαία μας την ιστορία και μερικοί από δαύτους είναι και ξακουστοί ελληνιστές, που παίζουν στα δάχτυλά τους τα αρχαία κείμενα.

Η κατάργηση λοιπόν της καθαρεύουσας, καθώς και της ιστορικής ορθογραφίας, σε τίποτα δε θα μας βλάψει. Ίσα ίσα θα έχουμε και μεγάλο κέρδος, γιατί τα σχολεία (αυτά τέλος πάντων που είναι) θα έχουν κέρδος τα τρία τέταρτα του χρόνου που ξοδεύεται για τη νεκρή γραμματική και ορθογραφία και, κατ’ ανάγκη, θα τονε διαθέσουν για άλλα πράγματα. Γι’ αυτό, το ορθογραφικό ζήτημα, όσο κι αν φαίνεται σαν παρακατιανό μπροστά σε άλλα ζητήματα, είναι πολύ σοβαρό και πολύ σπουδαίο. Η τέτοια λύση του μας ενδιαφέρει και πρέπει να μας ενδιαφέρει πολύ.

Πριν από το Εικοσιένα, στα χρόνια της Ενετοκρατίας (17ος αιώνας), η Κρήτη άρχισε να παραδέχεται στη γραφτή γλώσσα το λατινικό αλφάβητο.

Μάλιστα - ας μην ξαφνιαστεί ο αναγνώστης μου -, και λογοτεχνικά έργα με αξία γράφτηκαν με το λατινικό αλφάβητο. Η «Ερωφίλη», το αρκετό γνωστό δράμα του Χορτάτζη, γράφτηκε με βάση το λατινικό αλφάβητο και όχι το ελληνικό. Επίσης και πολλά συμβολαιογραφικά έγγραφα συντάσσονταν μ’ αυτόν τον τρόπο.

Να για παράδειγμα ένας στίχος από την «Ερωφίλη»:

Tσ' όποιος εγέλα το ταχύ, κλαίγει πριχού βραδιάσει.

Chie opios egiela to taghi, clegi prighu vradhiassi.

Μα το ορθογραφικό, σαν ένα ζήτημα που ενδιαφέρει το λαό και μπορεί να έχει έμμεση βοηθητική επίδραση στη μόρφωσή του, αντικρύστηκε από το Βηλαρά[3] στα 1814. Ο Βηλαράς καταργούσε το ω και το υ από το αλφάβητο και ήθελε μόνο 23 ψηφία. Βέβαια, η ορθογραφική μεταρρύθμιση του Βηλαρά δεν έλυνε οριστικά το ζήτημα της κατάργησης της ιστορικής ορθογραφίας. Ίσως μάλιστα και το μπέρδευε. Ήταν όμως μια καλή αρχή. Μα του Βηλαρά οι γνώμες δεν έγιναν δεχτές. Αφού δεν λύθηκε το γλωσσικό, δεν ήταν δυνατό να γίνουν μεταρρυθμίσεις στην ορθογραφία. Το ένα θα φέρει το άλλο.

Πολλά χρόνια ύστερα, ξανάγινε θόρυβος για τη μεταρρύθμιση (απλοποίηση) της ορογραφίας από το Φαρδύ (1884) και τον Ισιδ. Σκυλίτση[4] (1886). Κι αργότερα από τους Εμίλ. Εβρότα, Αλ. Πάλλη, Βλαστό και Ψυχάρη.

Μα εκείνος που μελέτησε συστηματικά το ορθογραφικό μας ζήτημα και το ανάλυσε επιστημονικά και ιστορικά, είναι ο Μ. Τριανταφυλλίδης. Η μελέτη του «Η ορθογραφία μας» σχεδόν εξαντλεί το θέμα στην ιστορική του άποψη και μας δίνει μια πολύ καλή μονογραφία πάνω στο ζήτημα αυτό. Μα στα συμπεράσματά του (στο σύστημα που προτείνει ο Τριανταφυλλίδης) φαίνεται πολύ συντηρητικός. Κρατάει πολλά από τη γλωσσική παράδοση. Ο γλωσσολόγος Φιλήντας σ’ αυτό δεν τον ακολουθεί. Είναι ριζοσπαστικότερος και προτείνει ριζική απλοποίηση της ιστορικής ορθογραφίας μας.

«Τα ημίμετρα ο κόσμος δεν τα προσέχει - γράφει - · ένας είναι ο αληθινός

δρόμος, η ριζική μεταρρύθμιση.»

Να λοιπόν τι προτείνει ο Φιλήντας:

α) Κατάργηση των η, υ, ει, οι, υι· αντίς γι' αυτά το ι είναι αρκετό. β) Κάτω το ω, δε χρειάζεται· ένα ο φτάνει. Μακρά και βραχέα δεν υπάρχουν σήμερα. γ) Το υποταχτικό υ των αρχαίων διφθόγγων θα το γράφουμε όπως προφέρνεται φ ή β = αφτός, άβριο, εφτίς κλπ. δ) το αι δεν χρειάζεται, το ε φτάνει. ε) Το ξ και το ψ σήμερα είναι άχρηστα, να τα αντικαταστήσουμε με το κς και πς. στ) Να λείψουν τα δίψηφα ου, τς, τζ (για το ου έχουμε το φθόγγο u). ζ) Να καταργηθεί το διπλό γράψιμο του σ (σ και ς), ένα είναι αρκετό[5]. Και η) Να καταργηθούν τα πνεύματα και οι τόνοι (δασεία, ψιλή, περισπωμένη, οξεία, βαρεία).

Κι ο Φιλήντας προσθέτει[6]:

«Η γραφική μεταρρύθμιση, που υποδείχνουμε πιο επάνω, είνε η τελειωτική,

είνε η ιδανική, να πούμε. Αφτή μπορούσε να γίνει αμέσως, αν η κοινωνία

των ανθρώπωνε δεν είταν ένα συντηρητικό καθεστώς, αν το Κράτος

αποτελούνταν από ανθρώπους φωτισμένους, αν οι Μανταρίνοι δεν

διέφτυναν την πνευματική κίνηση των εθνώνε.»

Η κίνηση γύρω στην ορθογραφική μεταρρύθμιση ζωήρεψε. Ύστερα από το Φιλήντα είπε τη γνώμη του και ο Ελισαίος Γιαννίδης· διατύπωσε και αυτός ένα δικό του απλοποιημένο σύστημα και το εφάρμοσε κιόλας σε μερικά του βιβλία.

Μα και ο Χατζηδάκης πήρε μέρος στη συζήτηση και αυτή τη φορά δε στάθηκε αντιδραστικός. Να και μια σωστή πράξη της ζωής του. Μίλησε, όπως είπαμε, στην Ακαδημία το 1929 για το ορθογραφικό ζήτημα και πρότεινε την τονική απλοποίηση, τονίζοντας πως οι τόνοι και τα πνεύματα δεν είναι αρχαία κληρονομία. Και άλλοι ακόμη καθηγητές τάχτηκαν με την άποψη πως πρέπει να καταργηθούν οι τόνοι και να απλοποιηθεί η ορθογραφία μας. Ο πολύς μάλιστα αρχαιολόγος Χρ. Τσούντας από το 1913 τόνισε πως:

«Χάριν της απλοποιήσεως της ορθογραφίας ημών, δέχομαι αδιστάκτως την

κατάργησιν των τόνων και των πνευμάτων? Σήμερον προ πάντων έχομεν

υπέρτατον καθήκον εθνικόν να καταστήσωμεν την διδασκαλίαν της νέας

Ελληνικής γλώσσης όσον το δυνατόν ευκολωτέραν.» (Βλ. «Δελτίο Εκπαιδ.

Ομίλου, τ. 3 [1913], σ.326).

Επίσης και οι καθηγητές Γ.Σωτηριάδης, Κ. Παπαδάκης, Κ. Ρωμαίος και πολλοί άλλοι, είπαν καθαρά τη γνώμη τους πως οι τόνοι για τα παιδιά είναι μεγάλος μπελάς και δε χρειάζονται.


[1] Στην ιστορική ανάπτυξη συμβουλευόμαστε το σχετικό βιβλίο του Τριανταφυλλίδη: Η ορθογραφία μας· και του Μ. Φιλήντα: Η ορθογραφία (Δ.Ε.Ο., 11, 1923-1924)· και του ίδιου: Σωστή γραφή, Αθήνα 1926. Τώρα τελευταία ο Ελ. Γιαννίδης («Αναγέννηση», φύλ. 6-7, 1927) δημοσιεύει μια ειδική μελέτη για το ζήτημα της ορθογραφίας και κυρίως για το ζήτημα της τονικής μεταρρύθμισης, στο βάθος όμως συντηρητική.


[2] Οι γλωσσικές μεταρρυθμίσεις, που κάνει η σύγχρονη Τουρκία (μεταπολεμική περίοδο), από μερικούς κουφιοκεφαλάκηδες ιδεαλιστές, αποδίδονται στον Κεμάλ και μόνο σ' αυτόν. Μα δεν είν' έτσι. Σήμερα η Τουρκία περνάει την αστική της επανάσταση. Γι’ αυτό χτυπάει αλύπητα και γκρεμίζει όλους τους θρησκευτικοκοινωνικούς φεουδαρχικούς θεσμούς (μεταρρύθμιση νομοθεσίας, χτύπημα της εκκλησιαστικής κλίκας, εισαγωγή ευρωπαϊκών θεσμών κλπ.). μόνο έτσι εξηγιένται αυτά που έκανε ο Κεμάλ. Ο πόλεμος ο αμείλιχτος της σημερινής αστικής τάξης της Τουρκία ενάντια σε κάθε φεουδαρχικό θεσμό κι ακόμα ενάντια και στους θρησκευτικούς, αλλοιώτικα δεν μπορεί να εξηγηθεί.


[3] Κοίτ. Βηλαρά: Φιλολογικές γραφές, περιοδ. «Προπύλαια», Ι (1900-1908), σ. 186-187.


[4] Και οι δυο τους ήταν κατά τα άλλα καθαρευουσιάνοι. Ο πρώτος καταργούσε τόνους και πνεύματα, ο δεύτερος τη βαρεία και την ψιλή.


[5] Αντίς να μείνει το ς, που προτείνει ο Φ., να αντικατασταθεί με το λατ. s λέω εγώ. Π.χ. αντίς: γλώσσα ή γλόςα, να γράφουμε: γλόsα.


[6] Κοίτ. «Δελτ. Εκ Ομ.», 11 (1923-1924), σ.227?.

Κριαράς: η συνέντευξη στο Διαβάζω Ιανουρίου 2006

Διαβάζω, μηνιαία επιθεώρηση του βιβλίου, 1/2006, τ. 459, σ. 70-75
-----------------------------------------

Εμμανουήλ Κριαράς
'Ζώ' για μένα σημαίνει 'μπορώ και εργάζομαι'
Συνέντευξη στον Παναγιώτη Στ. Ανδριανέση (pandrian@gmail.com)

Στον εκατοστό χρόνο της ζωής του, από τις 28 του περασμένου Νοεμβρίου, ο Εμμανουήλ Κριαράς έχει ακόμη πολλά να κάνει. 'Θέλω να ολοκληρώσω ορισμένες επιστημονικές εργασίες μου και να τις δω να δημοσιεύονται' μας λέει και στα μάτια του φαίνεται πως το εννοεί. Κάθεται στην αγαπημένη του πολυθρόνα, στο σαλόνι ενός ευήλιου διαμερίσματος, γεμάτου βιβλία και σημειώσεις, στο δεύτερο όροφο μιας κλασικής ελληνικής πολυκατοικίας της οδού Αγγελάκη, απέναντι από την Έκθεση. Από το 1950 ζει στη Θεσσαλονίκη, όπου και τον συναντήσαμε ένα χειμωνιάτικο απόγευμα, αλλά το έργο έχει ξεπεράσει προ πολλού σύνορα γεωγραφικά και όρια χρονικά.

Διαβάζω: Ακούσατε, ασφαλώς, την πρόσφατη ερώτηση του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Βύρωνα Πολύδωρα, που ζήτησε να μάθει αν είναι στις προθέσεις της κυβέρνησης νομοθετική ρύθμιση 'για την άρση της επικρατούσας αντισυνταγματικότητας, με την εισαγωγή της προαιρετικής χρήσης του πολυτονικού συστήματος γραφής στο δημόσιο και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα'...

Κριαράς: Βέβαια. Την άκουσα, ομολογώ με θλίψη.

Δ.: Πώς τη σχολιάζετε;

Κ.: Την αποδοκιμάζω με αγανάκτηση. Είναι θλιβερή η επιμονή μερικών λογίων, επιστημόνων και πολιτικών...

Δ.: Αμάθεια, αδιαφορία ή τι άλλο νομίζετε πως είναι η αιτία;

Κ.: Και αμάθεια και αδιαφορία. Μπορεί να είναι και σοφία, που συνδυάζεται με αμάθεια. Η σοφία δεν είναι πάντοτε ζωντανή, υπάρχει και σοφία 'κούφια', αστήρικτη, ανόητη (γέλια).

Δ.: Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η επιμονή;

Κ.: Μα, νομίζω σε έναν άκρατο συντηρητισμό της κοινωνίας. Κοιτάξτε, η κοινωνία μας, από άποψη καλλιέργειας, είναι αρκετά αδιαμόρφωτη. Υπάρχουν στρώματα του λαού που είναι αδιαπαιδαγώγητα. Και στην οπισθοδρομικότητα ορισμένων που θέλουν να γυρίσουν πίσω. 'Είναι και μερικοί που θέλουν να μείνουν τελευταίοι' έγραψε κάποτε ο Τριανταφυλλίδης. Ε, αν θέλουν, ας μείνουν! Φυσικά, είναι και η δύναμη της συνήθειας, ξέρετε. Είναι πολύ δυνατή. 'Δεν μεταπείθομαι' λένε κάποιοι. Από την άλλη, υπάρχουν και ορισμένοι που πιστεύουν στο μονοτονικό αλλά δεν τολμούν να το εφαρμόσουν. Σας ομολογώ ότι ακόμη και εγώ, που από το 1960 είχα διακηρύξει δημοσία την πίστη μου σ' αυτό, όταν, το 1977, έδωσα εντολή στους βοηθούς μου να το εφαρμόσουν στο λεξικό μου, ο ίδιος δεν άρχισα αμέσως να γράφω με το μονοτονικό. Το αναφέρω για να σας δείξω πόσο βαραίνει η συνήθεια. Ακόμη και η γυναίκα μου, μολονότι, φυσικά, ήταν πεισμένη για την ανάγκη εφαρμογής του, πολύ αργότερα από μένα άρχισε να γράφει στο μονοτονικό σύστημα. 'Ντροπή' της έλεγα 'να είσαι δίπλα μου και να γράφεις ακόμη με τόνους !' (γέλια)

Δ.: Δε χρειάζεται πια και τόσο μεγάλη προσπάθεια για να συνηθίσει κανείς την αλλαγή...

Κ.: Έχετε δίκιο, ζήτημα ημερών είναι. Πάντως, σας λέω ότι θα ήταν ανόητο και εγκληματικό αν σήμερα η κυβέρνηση αποφάσιζε να δεχτεί έστω κι αυτή την αντιρεαλιστική λύση της προαιρετικής χρήσης του πολυτονικού συστήματος. Έτσι εξευτελίζεις το μονοτονικό σύστημα. Γιατί, μπορεί στην πράξη ο καθένας να κάνει ό,τι θέλει (κακώς, γιατί υπάρχουν κανόνες), αλλά να το θεσμοθετείς κιόλας, αυτό είναι φοβερό. Ελπίζω ότι δε θα γίνει κάτι τέτοιο, μολονότι έχει συντελεστεί ήδη το άλλο ανήκουστο, να ξαναφέρουν την αρχαία γλώσσα, αυτούσια, στο γυμνάσιο. Μα τι να μάθει το παιδί στο γυμνάσιο από την αρχαία γλώσσα, εφόσον έρχεται από το δημοτικό και δεν ξέρει τη δική του, τη σύγχρονη; Και στο παιδί αυτό ερχόμαστε εμείς να του μάθουμε μια άλλη γλώσσα, την αρχαία. Μπορεί να μην ισχύει αυτό -υπάρχουν και κάποια πρώιμα κατατοπισμένα- αλλά όλοι ξέρουμε το γλωσσικό επίπεδο στο οποίο βρίσκεται σήμερα η παιδεία μας.

Δ.: Υποστηρίζετε πως η ελληνική γλώσσα δεν είναι μία, έτσι δεν είναι;

K.: Μα βέβαια! Αφού ο Νεοέλληνας δεν μπορεί να διαβάσει την αρχαία ελληνική γραμματεία, πώς είναι μία η γλώσσα; Αν ήταν, θα την καταλάβαινε! Και παίζεις με τη γλώσσα όταν λες ότι είναι μια γλώσσα με δύο μορφές. Μα τότε είναι δύο γλώσσες! Θα διαμαρτυρηθούν κάποιοι αλλά, πώς να το κάνουμε, όταν δεν καταλαβαίνεις μια γλώσσα, είναι άλλη από τη δική σου. Τα αρχαία είναι η παλιότερη μορφή της σημερινής ελληνικής γλώσσας, συνεπώς είναι μια άλλη γλώσσα. Είναι ελληνική και αυτή, δεν είναι ξένη, είναι δική σου, αλλά είναι άλλη. Και η σύγχυση επιτείνεται και από το γεγονός ότι δεν είναι όσο π.χ. τα γαλλικά από τα γερμανικά. Είναι ελληνική γλώσσα, από λεξιλογική άποψη υπάρχει μεγάλη συγγένεια (βλ. άνθρωπος, ουρανός, προσκυνώ), αλλά από τυπολογική άποψη οι διαφορές είναι μεγάλες (ελπίς, -ος / ελπίδα, -ας). Αντί να βελτιώσουμε τη σημερινή κατάσταση και να διδάσκουμε τα αρχαία στο λύκειο, προσθέτουμε ώρες στο γυμνάσιο. Αυτή είναι εγκληματική πολιτική. Δε μαθαίνει έτσι ο Ρωμιός τη γλώσσα του. Αυτό που θα μπορούσαμε να κάνουμε είναι να γινόταν στο γυμνάσιο ένας απλός υπαινιγμός για την αρχαία γλώσσα, με αφετηρία εκείνα που ισχύουν στη νέα, τα οποία απαραιτήτως οφείλουν να γνωρίζουν οι μαθητές στο γυμνάσιο.

Δ.: Και με τη σημερινή κατάσταση επιτείνεται η σύγχυση, έτσι δεν είναι; Τα παιδιά άλλα μαθαίνουν στο σχολείο και άλλα ακούν στο σπίτι...

Κ.: Δυστυχώς, οι νέοι επιστήμονες που βγαίνουν σήμερα από τα πανεπιστήμια δεν είναι όλοι καταρτισμένοι, έστω στο βαθμό που είναι ανεκτός. Εδώ και χρόνια παρατηρείται πτώση του επιπέδου της παιδείας μας. Την περίοδο που για τη δουλειά μου στο λεξικό απασχολούσα δέκα συνεργάτες (αδιόριστους καθηγητές που περίμεναν να διοριστούν και τότε, φυσικά, με εγκατέλειπαν και έπαιρνα άλλους), όφειλα να κάνω διαγωνισμό για να τους επιλέξω. Ε, αν σας έδειχνα τα γραπτά τους, θα βλέπατε πως πολλά από αυτά ήταν απογοητευτικά. Και αναρωτιόμουν: 'μα πώς είναι δυνατό να πάρουν δίπλωμα αυτοί;' Έπαιρναν, όμως, και αργότερα πήγαιναν και στο σχολείο να διδάξουν. Θα δίδασκαν, λέτε, σωστά την ελληνική γλώσσα; Έπειτα, ένα μειονέκτημα μερικών νέων γλωσσολόγων είναι ότι δεν είναι κατατοπισμένοι στην ιστορική γλωσσολογία. Έχουν κάνει λαμπρές σπουδές στο εξωτερικό, έμαθαν τις νέες μεθόδους έρευνας, αλλά δεν έμαθαν πώς φτάσαμε σε αυτές τις μεθόδους -κυρίως στην Ελλάδα. Μ’ άλλα λόγια δεν έχουν μελετήσει όσο θα έπρεπε τον Χατζιδάκι.

Δ.: Σ' αυτούς που υποστηρίζουν πως 'η γλώσσα μας καταστρέφεται' τι απαντάτε;

Κ.: Κάποιος που δεν έχει μάθει ελληνικά, δεν τα γράφει σωστά. Από το 1976, με τη γλωσσική μεταρρύθμιση, πασχίζει ο κόσμος να μάθει να γράφει σωστά και μάλιστα στη τηλεόρασης και του Διαδικτύου, που πολλοί λένε 'τώρα με τη γλώσσα θα ασχολούμαστε;' Εδώ ακριβώς είναι που χρειαζόταν η φροντίδα των λογίων, να δημιουργήσουν εταιρείες, συλλόγους, με σκοπό να αποκτήσει ο Έλληνας γλωσσική παιδεία. Τα λέω χρόνια αυτά, δε γίνεται τίποτα.

Δ.: Και πώς πιστεύετε ότι πρέπει να ονομάζουμε τη σημερινή γλώσσα;

Κ.: Εγώ εξακολουθώ να τη λέω δημοτική. Γιατί όχι νέα ελληνική; Γιατί, ας μην κοροϊδευόμαστε, υπάρχουν ακόμη μερικά περιττά λείψανα της καθαρεύουσας. Απαιτείται αγώνας για να φτάσουμε στη στιγμή που θα την πούμε νέα ελληνική.

Δ.: Μιλάτε με πάθος...

Κ.: Με απασχολεί πολύ το θέμα της παιδείας. Από νέος αγάπησα πολύ τη γλώσσα μας, την έμαθα όσο μπορούσα, την καλλιέργησα και τη δίδαξα όσο μπορούσα. Να βλέπω τώρα να διαμορφώνεται αυτή η κατάσταση... Η μακρά ιστορία μας έφερε το γλωσσικό ζήτημα, επειδή δεν είχαμε φροντίσει να εγκαίρως να αποκαταστήσουμε τα πράγματα. Κάποτε, όμως, τα αποκαταστήσαμε. Ε, τώρα θα μετανοήσουμε; Θα παλινδρομήσουμε;

Δ.: Πώς κρίνετε το επίπεδο των μεταφράσεων στα ελληνικά;

Κ.: Δεν μπορώ να πω ότι παρακολουθώ συστηματικά το επίπεδο των λογοτεχνικών μεταφράσεων στα ελληνικά. Διαβάζω, όμως, κριτικές και διαπιστώνω ότι σημειώνονται λάθη, τα οποία συχνά προκαλούν και γέλωτα. Διαθέτουμε πάντως και πολύ καλούς μεταφραστές. Είναι πολύ δύσκολη δουλειά η μετάφραση.

Δ.: Σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία διαβάζετε;

Κ.: Δυστυχώς, δε διαβάζω πολύ τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία -δε με απασχόλησε πολύ και επιστημονικώς ως φιλόλογο. Έχω και την άποψη πως δεν είναι και τόσο σωστό επιστημονικά να γράφει κανείς για τους εντελώς σύγχρονούς του. Πώς να είναι κάποιος αντικειμενικός όταν το κάνει αυτό; Αν, π.χ., αρχίσω να γράφω εγώ για έναν σύγχρονο συγγραφέα, που είναι φίλος μου, πώς μπορώ να είμαι αντικειμενικός; Αφού θα είμαι επηρεασμένος από το συναίσθημα. Άλλοι βέβαια ασχολούνται. Με το Σαχτούρη, ας πούμε, πολλοί ασχολήθηκαν από τότε που ζούσε ακόμη. Δεν το βρίσκω κανονικό αυτό, για έναν επιστήμονα που επιθυμεί να βρίσκεται -όσο γίνεται- μέσα στο πλαίσιο της αντικειμενικότητας. Είναι βέβαια ένα ιδανικό η αντικειμενικότητα, προσπαθούμε να το φτάσουμε και άλλοτε το προσεγγίζουμε, άλλοτε δεν το κατορθώνουμε.

Δ.: Ποια είναι η γνώμη σας για το θεσμό των λογοτεχνικών βραβείων;

Κ.: Το ζήτημα των βραβείων είναι πολύ λεπτό. Ξαναγυρίζουμε στο ίδιο θέμα, αλλά, κοιτάξτε, οι επιτροπές βραβεύουν σύγχρονους ανθρώπους. Πώς μπορεί να μην υπάρξει μεροληψία; Θέλει ιδιαίτερη προσοχή κάτι τέτοιο. Το Διαβάζω έδινε βραβεία και ασφαλώς πολλά ήταν πραγματικά επιτυχημένα, δεν αμφιβάλλω, αλλά το θέμα παραμένει λεπτό. Δε λέω, βέβαια, να μη δίνονται βραβεία -έτσι πάμε στο άλλο άκρο. Μακάρι το περιοδικό σας να βελτιώσει και να προαγάγει το θεσμό των λογοτεχνικών βραβείων.

Δ.: Για τα βραβεία Νόμπελ λογοτεχνίας τι πιστεύετε;

Κ.: Κοιτάξτε, η Σουηδική Ακαδημία πιστεύω πως εργάζεται με σοβαρότητα. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν έχουν σημειωθεί παραλείψεις, λάθη και αδικίες. Εμείς είδαμε και πάθαμε να πάρουμε το βραβείο (γέλια). Προσπαθήσαμε με τον Παλαμά και αργότερα τον Καζαντζάκη και το Σικελιανό, δεν το κατορθώσαμε. Τα καταφέραμε αργότερα...

Δ.: Tην πρόσφατη βράβευση του Χάρολντ Πίντερ πώς την κρίνετε;

Κ.: Μου φάνηκε αγαθή. Νομίζω ότι επαινείται γενικότερα και έρχεται να τιμήσει έναν αξιόλογο άνθρωπο, με ιδέες ριζοσπαστικές. Κι εγώ δεν είμαι διόλου αντιριζοσπαστικός -αν και σε όλα τα πράγματα υπάρχουν όρια.

Δ.: Eκτός από τη γυναίκα σας, τι άλλο σας λείπει;

Κ.: Με τη γυναίκα μου ζήσαμε εξήντα πέντε χρόνια μαζί, ευτυχισμένα. Την έχασα πριν από έξι χρόνια... Τι άλλο μου λείπει; Το γεγονός ότι δεν τελείωσα το λεξικό μου, το μεγάλο. Αυτό δεν το πέτυχα. Και πάντοτε έλεγα πως θέλω να πεθάνω επί των επάλξεων, δηλαδή δουλεύοντας το λεξικό. Αλλά, ήδη από το 1997, με το δέκατο τέταρτο τόμο, αναγκάστηκα να σταματήσω, εξαιτίας πολύ σοβαρών προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε η γυναίκα μου. Βέβαια, όλο το υπόλοιπο υλικό -μη επεξεργασμένο όμως- το παρέδωσα στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, το οποίο συνεχίζει τη λεξικογραφική του εργασία, χωρίς καμία δική μου ανάμειξη. Στο μεταξύ κυκλοφόρησε και μια δίτομη Επιτομή των 14 τόμων μου -χάρηκα πολύ γι' αυτό. Αλλά, για να ξαναγυρίσω στην ερώτησή σας, σήμερα, πώς να το πω, αισθάνομαι 'απομονωμένος'. Η μακροβιότητα με οδήγησε στην 'απομόνωση'. Δεν έχω σήμερα άμεση πνευματική επαφή με καλούς μου φίλους και τη γυναίκα μου -τους έχω χάσει όλους.

Δ.: Aισθάνεστε τελικά ευτυχισμένος, κ. Κριαρά;

Κ.: Το 1948 ήμουν συνυποψήφιος με το Λίνο Πολίτη για την έδρα Νέας Ελληνικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Εγώ παραμερίζομαι, εκείνος εκλέγεται. Ήταν γιος του Νικολάου Πολίτη και, επιπλέον, τον έκρινε ένας σημαντικός επιστήμονας, ο Κυριακίδης, μαθητής και κουμπάρος του Νικολάου Πολίτη! Δεν ήταν κακός μελετητής, είχε όμως τότε ο Πολίτης λιγότερα προσόντα από μένα. Ήταν άδικη κρίση. Το θεώρησα μεγάλη ατυχία. Βέβαια υπήρχε μια κενή έδρα Μεσαιωνικής Ελληνικής Φιλολογίας στο ΑΠΘ. Στην αρχή δεν ήθελα να είμαι υποψήφιος, αλλά τελικά αποφάσισα να υποχωρήσω, γιατί σκέφτηκα ότι μπορώ να τα βγάλω πέρα. Παρέμεινα στην έδρα μου ως το '68, όταν με απέλυσε η χούντα. Σας διηγήθηκα μόλις τη μεγάλη ατυχία της ζωής μου. Πέρα από αυτή, δε μπορώ να πω ότι στάθηκα άτυχος. Και με ικανοποιεί πολύ που έκανα μια δουλειά που είναι χρήσιμη. Και είναι αναγνωρισμένη και συνεχίζεται.

Δ.: Σήμερα πώς περνάτε το χρόνο σας;

Κ.: Παρά την ηλικία μου, μπορώ και εργάζομαι. Και εργάζομαι πολύ. Μου το επιτρέπει αυτό η υγεία μου - δεν έχω προβλήματα ανησυχητικά. Για την ώρα... (γέλια). Έτσι, όσο μου επιτρέπουν οι δυνάμεις και τα χρόνια μου, νιώθω υποχρεωμένος να συμμετέχω στη σύγχρονη πνευματική προσπάθεια. Τον τελευταίο καιρό ασχολούμαι με το Θεοτοκά, με τον οποίο είχαμε πάντοτε συγγένεια απόψεων. Το 1946, όταν ήμαστε και οι δύο στο Παρίσι, μου είχε ζητήσει να του περιγράψω πώς περνούσαμε στο Χαϊδάρι, γιατί σκόπευε να γράψει ένα μυθιστόρημα για τον πόλεμο (Ασθενείς και οδοιπόροι). Εγώ δέχτηκα ευχαρίστως, συναντηθήκαμε, του υπαγόρευα και εκείνος έγραφε. Το είχα ξεχάσει το γεγονός αυτό, όταν πρόσφατα μου τηλεφώνησε η κυρία Αλιβιζάτου, η αδελφή του, και μου λέει 'στα χαρτιά του Γιώργου βρήκα ένα χαρτί που σας ανήκει' -είχε βάλει ο Θεοτοκάς και τη χρονολογία επάνω μάλιστα... Επίσης, έχω έτοιμη και μια αυτοβιογραφία, θέλει λίγο δούλεμα μόνο, αν τα καταφέρω...

Δ.: Είστε ακόμη σοσιαλιστής;

Κ.: Βεβαίως. Εγώ δεν ανήκω σε κείνους που σήμερα πιστεύουν κάτι και αύριο δεν το πιστεύουν. Από ιδιοσυγκρασία, η πίστη μου -όταν δημιουργηθεί- είναι σταθερή. Η διαμόρφωσή μου έγινε στα χρόνια της νεότητας.

Δ.: Σας ευχαριστώ πολύ...

Σπ. Μοσχονάς: Κριτική της 'μελέτης' που συσχετίζει δυσλεξία κ πολυτονικό

Υπεράσπιση του πολυτονικού

Λογικά σφάλματα μιας «επιστημονικής έρευνας» και η «θεραπεία» διά των αρχαίων

Του Σπυρου A. Μοσχονά*

I. K. Τσέγκος, Θ. Ν. Παπαδάκης και Δ. Βεκιάρη: «Η εκδίκηση των τόνων: Η επίδραση των ''Αρχαίων Ελληνικών'' και του ''Μονοτονικού'' στην ψυχοεκπαιδευτική εξέλιξη του παιδιού - Συγκριτική μελέτη». Εναλλακτικές Εκδόσεις, Aθήνα 2005, σελ. 15

Τέλη Μαΐου - αρχές Ιουνίου του 2004 παρουσιάστηκαν στον Τύπο, με τις γνωστές υπερβολές και κινδυνολογίες, τα πορίσματα μιας «έρευνας» που αποδείκνυε, υποτίθεται, ότι μαθητές των τριών πρώτων τάξεων του δημοτικού σχολείου που μαθαίνουν το πολυτονικό σύστημα ορθογραφίας έχουν καλύτερες σχολικές επιδόσεις από τους μαθητές που μαθαίνουν ανάγνωση και γραφή με το καθιερωμένο από το 1982 μονοτονικό σύστημα. Οι τελευταίοι αυτοί (όλοι δηλαδή οι μαθητές των δημόσιων δημοτικών σχολείων) παρουσιάζουν, σύμφωνα με την «έρευνα», δυσλεξίες κ.ά. αντιληπτικές και μαθησιακές δυσκολίες. Στους φόβους των μονίμως «ανησυχούντων» για τη γλώσσα μπορούσαν τώρα να προστεθούν οι φοβίες όλων των γονέων της χώρας.

Παραλήρημα

Αυτής της «έρευνας» τα πορίσματα ανακοινώνονται στον τόμο με τον εύγλωττο τίτλο «Η εκδίκηση των τόνων». Για το είδος και το ύφος της «έρευνας» προϊδεάζει η εκτενής «Εισαγωγή (υπό μορφήν συνεντεύξεως)» του ψυχιάτρου Ιωάννη Κ. Τσέγκου, διευθυντή του Εκπαιδευτικού-Ερευνητικού Τομέως του Ανοικτού Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου, το οποίο πραγματοποίησε την «έρευνα». Πρόκειται για ανιστόρητη παρουσίαση όχι μόνο της ορθογραφικής μεταρρύθμισης, αλλά γενικότερα του γλωσσικού ζητήματος, ένα παραλήρημα που προέρχεται όχι από επιστήμονα, αλλά από έναν φανατικό που δεν κρύβει τις ιδεοληψίες του.Η ξενοφοβία και η περιφρόνηση των υποστηρικτών του μονοτονικού είναι τα σημάδια της επιστημοσύνης του I. K. Τσέγκου. Για το «κουτσούρεμα» της γλώσσας φταίνε όλοι: φταίνε οι προτεστάντες, ο Κίσιγκερ και οι Αμερικανοί, ήδη από τον 1821: «Μην ξεχνάμε ότι οι Αμερικανοί (ναι, Αμερικανοί!) προτεστάντες οργώνουν τη Μεσόγειο από τα τέλη του 18ου αιώνα», οι «δυτικοσπουδαγμένοι και οι δυτικόφρονες», οι «Παριζιάνοι» (Κοραής, Ψυχάρης, Κωνσταντίνος Καραμανλής - και αυτός από το Παρίσι μάς ήρθε!), οι Γερμανοί που εκπαίδευσαν τον μαρξιστή Γληνό, οι νεωτερικοί και οι εκσυγχρονιστές όλων των εποχών, οι «ξερόλες» πανεπιστημιακοί· φταίνε «οι περί τον Καραμανλή φωστήρες (Ράλλης κ.ά.)», ο Γιάννης Κουτσοχέρας και ο Βερυβάκης, ο «ψυχαριστής πρεσβύτης της Θεσσαλονίκης κ. Κριαράς» (αλήθεια, σε ποια ιατρική σχολή διδάχτηκε ο Τσέγκος το ήθος του ηλικιακού ρατσισμού;)· φταίνε οι πολιτικοί (πλην ορισμένων· ο Μεταξάς, για να μην ξεχνιόμαστε, ήταν «νουνεχής και ήπιος»)· φταίνε τα κόμματα και η μεταπολίτευση «που ξεκατίνιασε τη δημοτική», ένα «ιδίωμα, το οποίο ουδαμού και ουδέποτε υπήρξε»: «Η κατεδάφιση της γλώσσας άρχισε το '76 μετά την πτώση της δικτατορίας ή, μάλλον, μετά την απόλυση των συνταγματαρχαίων (?) από τους υπερατλαντικούς «συμμάχους» μας». Ο δημοτικισμός, η ελληνική συμβολή στην πανευρωπαϊκή προσπάθεια ανάδειξης των δημωδών γλωσσών, εκφυλίζεται έτσι σε μια φτηνή, νεο-ορθόδοξης εμπνεύσεως θεωρία συνωμοσίας· μαζί και ολόκληρη η νεότερη πολιτική ιστορία του τόπου.

Μένει βέβαια η «αμερόληπτη έρευνα», τα πορίσματα της οποίας θα μπορούσαν ενδεχομένως να κριθούν ανεξάρτητα από τις ιδεοληψίες του εμπνευστή της. Ας δούμε λοιπόν τι και πώς αποδεικνύει η «έρευνα» αυτή.

Δύο ομάδες

Πενήντα παιδιά, ηλικίας 6-9 ετών, που φοιτούν σε δημόσια σχολεία της Αττικής, χωρίζονται σε δύο ομάδες των είκοσι πέντε παιδιών. Η μία, η ομάδα ελέγχου, μαθαίνει ανάγνωση και γραφή σύμφωνα με το κανονικό πρόγραμμα των δημόσιων σχολείων. Η άλλη, η πειραματική ομάδα, παρακολουθεί επιπλέον, για ένα δίωρο την εβδομάδα, μαθήματα αρχαίων ελληνικών σε κάποιο ειδικό Κέντρο. Οι δύο ομάδες αξιολογούνται (με ειδικά τεστ δεξιοτήτων) πριν από την έναρξη των μαθημάτων και βρίσκονται ισοδύναμες (τα παιδιά και των δύο ομάδων έχουν τις ίδιες πάνω-κάτω δεξιότητες και νοημοσύνη). Αξιολογούνται και μετά τη λήξη του σχολικού έτους και διαπιστώνεται ότι τα παιδιά της πειραματικής ομάδας παρουσιάζουν στατιστικώς σημαντική βελτίωση των «οπτικοαντιληπτικών ικανοτήτων» τους (στα ειδικά τεστ έχουν, π.χ., καλύτερες επιδόσεις στη συναρμολόγηση αντικειμένων και στην αντιγραφή σχημάτων). Αφού η μόνη διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων ήταν ότι η μία διδάχτηκε το πολυτονικό (μέσω των αρχαίων) και η άλλη το μονοτονικό, συμπεραίνεται ότι το πολυτονικό συμβάλλει στην ανάπτυξη των οπτικοαντιληπτικών ικανοτήτων των παιδιών. Επιπλέον, εικάζεται -αλλά εικάζεται μόνο- ότι το πολυτονικό συμβάλλει στη σχολική επίδοση και στην πρόληψη ή και στη θεραπεία μαθησιακών δυσκολιών, όπως της δυσλεξίας.

Ακόμη και αν θεωρήσουμε άμεμπτη τη διεκπεραίωση της «έρευνας», στον σχεδιασμό και στην αξιολόγηση των πορισμάτων της υπάρχει ένα απλούστατο λογικό σφάλμα. Οι δύο ομάδες δεν επιδίδονται σε εναλλακτικές και αποκλειστικές δραστηριότητες (πολυτονικό έναντι μονοτονικού). Η μία κάνει κάτι παραπάνω από την άλλη. Η πειραματική ομάδα επιδίδεται σε μία επιπλέον εκπαιδευτική δραστηριότητα: μαθαίνει αρχαία. Θα μπορούσαν τα παιδιά της πειραματικής ομάδας να κάνουν δύο ώρες επιπλέον ζωγραφική· και πάλι, μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε, θα υπήρχε σημαντική βελτίωση της οπτικοαντιληπτικής ικανότητάς τους. Ή, ακόμη πιο χαρακτηριστικά, θα μπορούσαν τα παιδιά να διδάσκονται από την πρώτη δημοτικού μία ξένη γλώσσα, όπως συνιστούν πολλοί γλωσσολόγοι. Και πάλι, υποθέτουμε, θα έδειχναν βελτίωση όχι μόνο των οπτικοαντιληπτικών αλλά και των γλωσσικών δεξιοτήτων τους, αφού η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας αποδεδειγμένα ενισχύει τη φωνολογική και εν γένει τη γλωσσική συνειδητοποίηση και της μητρικής γλώσσας. Ας επαναλάβει λοιπόν ο Τσέγκος και οι συνεργάτες του το ίδιο πείραμα με μία ξένη γλώσσα αντί των αρχαίων. Θα έπρεπε τότε, με τον ίδιο συλλογισμό, να αποδεχτούν το ανακόλουθο συμπέρασμα ότι η εκμάθηση της ελληνικής πρέπει να αντικατασταθεί από την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας.

Βέβαια, τη διεθνή και εγχώρια επιστημονική βιβλιογραφία για τη διγλωσσία, την εκμάθηση και διδακτική των γλωσσών παντελώς την αγνοούν οι «ερευνητές» μας. Ο Τσέγκος αναγνωρίζει ότι μαθαίνει κανείς τα αρχαία ελληνικά «όπως μαθαίνει μια ξένη γλώσσα», αλλά την αλήθεια αυτή γρήγορα την προσπερνάει.

Οι «ερευνητές», σημειωτέον, δεν διέγνωσαν σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου, ο οποίος, υποτίθεται, επιτυγχάνεται με την εκμάθηση των αρχαίων, και κάνουν μεγάλες προσπάθειες να απεμπολήσουν διά της ερμηνείας, να κουκουλώσουν δηλαδή, το αρνητικό αυτό πόρισμα της «έρευνάς» τους.

Το προφανέστατο

Οπως έγραψε ο Εμμ. Κριαράς, «ο κοινός νους μάς λέει ότι δε χρειάζεται καμιά «ψυχιατρική» έρευνα για να αποδειχτεί το προφανέστατο: ότι απλοποίηση και ευκολία για τον μαθητή είναι να περιορίζονται τα τονικά και παρεμφερή στοιχεία (οξεία, περισπωμένη, ψιλή, δασεία) σε ένα» («Μακεδονία», 23/10/2005). Είναι παράδοξος πράγματι ο ισχυρισμός ότι μαθησιακές δυσκολίες όπως η δυσλεξία θεραπεύονται «ομοιοπαθητικά», δυσκολεύοντας μάλλον παρά απλουστεύοντας την ορθογραφία.

Χρειάζεται ιδιαίτερη ευαισθησία όταν δημόσια καταπιάνεται κανείς με ζητήματα ψυχικής υγείας, που μπορούν να προκαλέσουν ανησυχίες αλλά και φρούδες ελπίδες σε πολλούς γονείς. Και την ευαισθησία αυτή δεν την είχαν ο I. K. Τσέγκος και οι συνεργάτες του, που έσπευσαν να ανακηρύξουν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία το μονοτονικό και κολυμβήθρα του Σιλωάμ τα αρχαία ελληνικά.

*O Σπύρος A. Mοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής Γλωσσολογίας στο Tμήμα Eπικοινωνίας και MME του Πανεπιστημίου Aθηνών.

Καθημερινή, 7.2.06

Μια όμορφη μέρα στο Μέγαρο Μουσικής

Την Παρασκευή, 2 Δεκεμβρίου 2005, διοργανώθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών από το σωματείο 'Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά' (=ΕΓΚ) η 3η Ημερίδα για τη διαχρονικότητα (sic!) της ελληνικής γλώσσας (Θέμα της ημερίδας: 'Από τους ελληνιστικούς χρόνους έως την ύστερη βυζαντινή περίοδο'), και μάλιστα υπό την αιγίδα του Πρόεδρου της ελληνικής Δημοκρατίας (Φυσιολογικό γεγονός μιας και ο σημερινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπήρξε ιδρυτικό μέλος του εν λόγω 'εθνοσωτήριου' σωματείου...). Δύο από τα μέλη των 'Ανορθογραφιών', οπλισμένα με αρκετή υπομονή και ...κουράγιο, παρακολούθησαν αυτή τη 'μυσταγωγική' τελετή καθαγίασης του 'ύψιστου εθνικού αγαθού', της 'καλύτερης' και' σημαντικότερης γλώσσας του κόσμου', που αποτελεί για τα μέλη αυτού του σωματείου και τους ομοϊδεάτες τους η ελληνική γλώσσα (!!!) Πράγματι, η συντριπτική πλειοψηφία των παρευρισκόμενων στην αίθουσα Δ. Μητρόπουλου αυτή την άποψη ενστερνίζονται, άλλοι με μεγαλύτερο και άλλοι με μικρότερο φανατισμό. Και δυστυχώς, αν και τα περισσότερα άτομα στην εκδήλωση αυτή ήταν προχωρημένης ηλικίας, υπήρχαν και αρκετοί νέοι (υποθέτουμε φοιτητές κυρίως, των διάφορων καθηγητών που είναι μέλη της ΕΓΚ...). Το πραγματικό σκάνδαλο όμως αποτελεί το γεγονός ότι τα μέλη της ΕΓΚ και οι συνοδοιπόροι τους είναι εξέχοντα στελέχη του ακαδημαϊκού-πανεπιστημιακού και πολιτικού κατεστημένου της χώρας: καθηγητές πανεπιστημίων, μέλη της Ακαδημίας Αθηνών, βουλευτές απ' όλα τα κόμματα της Βουλής(!), δημοσιογράφοι κλπ. Αν προσθέσουμε σε όλα αυτά και το ποιοι υπήρξαν χορηγοί αυτής της εκδήλωσης, τότε η κατάσταση γίνεται πραγματικά απελπιστική· σε ένα πολυτελές έντυπο η ΕΓΚ ευχαριστεί θερμότατα κατά σειρά τους: το Υ.Π.Ε.Π.Θ, το Υπουργείο Πολιτισμού, την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας, την Alpha Bank, το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών και τον Όμιλο Εταιρειών Ασπίς-Πρόνοια.

Δεν τα αναφέρουμε όλα αυτά από εμπάθεια ή ζήλεια (γιατί δεν μπορούμε να πραγματοποιήσουμε τέτοιες πλουσιοπάροχες εκδηλώσεις με τόσο υψηλούς προσκεκλημένου...), αλλά προσπαθούμε να καταγράψουμε αντικειμενικά τις πραγματικές διαστάσεις που έχει προσλάβει τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα ο 'γλωσσαμυντορισμός-νεοκαθαρευουσιανισμός' και ιδίως στην ακραία εθνικιστική εκδοχή του, ο οποίος εκτείνεται σε όλο το πολιτικό φάσμα πια (από τον προνομιακό χώρο γέννησης και ανάπτυξής του που είναι η ακροδεξία, ως τα δύο κόμματα της κοινοβουλευτικής αριστεράς)

Σε αυτό το πλαίσιο, νομίζουμε ότι αυτό που είχε κυρίως σημασία σε αυτή την εκδήλωση ήταν οι ομιλίες των εκπροσώπων της κυβέρνησης και των πολιτικών κομμάτων και ελάχιστα ως καθόλου το κύριο μέρος της ημερίδας, δηλαδή οι ανακοινώσεις των διάφορων καθηγητών (κλασικών φιλόλογων κυρίως) που υποστήριξαν τη διαχρονικότητα της ελληνικής γλώσσας, μέσα από αναφορές τους στην περίοδο από τους ελληνιστικούς χρόνους ως τα ύστερα βυζαντινά χρόνια (ανακοινώσεις με ελάχιστες επιστημονικές αξιώσεις, χωρίς γλωσσολογικά τεκμήρια και αντίστοιχη μεθοδολογία - Επιτρέψτε μας την 'προοδευτικάρια' επισήμανση, αλλά δεν υπήρξε και κάποιος εξειδικευμένος γλωσσολόγος ανάμεσα στους ομιλητές. Δεν υπερασπιζόμαστε το γλωσσολογικό σινάφι, αλλά γιατί ποτέ η ΕΓΚ δεν προσκαλεί στις εκδηλώσεις τις και γλωσσολόγους;) Και για όποιον αναρωτιέται για αυτό, πρέπει να πούμε ότι αυτό που μας ενδιαφέρει βασικά ως 'Ανορθογραφίες' είναι η ανάδειξη όλων των πτυχών και συνεπειών που έχει για την νεοελληνική κοινωνία το 'γλωσσικό ζήτημα' και ιδίως το πώς η συνεχής συντηρητικοποίηση της κοινωνίας εκτρέφει τον εθνικιστικό γλωσσαμυντορισμό, προβάλλοντας και επιβάλλοντας την 'ανωτερότητα' της αρχαίας ελληνικής έναντι της δημοτικής γλώσσας. Έτσι, θεωρώντας ξεκάθαρα ότι η γλώσσα είναι πολιτικό ζήτημα, θεωρούμε πιο σημαντικό να καταγράψουμε και να παρουσιάσουμε τις απόψεις των πολιτικών προσώπων που συμμετέχουν σε τέτοιες εκδηλώσεις.

Η εκδήλωση άνοιξε με την αναγόρευση του Κ. Παπούλια σε επίτιμο πρόεδρο της ΕΓΚ, αφού προσφώνησαν τον τυχερό 'τιμώμενο' οι ακαδημαϊκοί Σκαλκέας και Κουνάδης, χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες για την περίσταση μεγαλόστομες και επαινετικές εκφράσεις. Ο Κ. Παπούλιας κήρυξε την έναρξη των εργασιών και έφτασε μοιραία η ώρα των χαιρετισμών των πολιτικών εκπροσώπων. Προτού όμως ανέβει στο βήμα η υπουργός Παιδείας Μαριέττα Γιαννάκου, έκανε την κατάλληλη προσφώνηση της ο συνήθης ύποπτος, ο εχθρός και κυνηγός των απανταχού 'προοδευτικάριων', ο κοινωνιολόγος - θεωρητικός του ιερού αγώνα του σωματείου, ο Β. Φίλιας, πρώην Πρύτανης του Παντείου. Αφού χαρακτήρισε το θέμα της ελληνικής γλώσσας και της διατήρησης της μέσω της ενίσχυσης των αρχαίων ελληνικών ως 'πρόβλημα επιβίωσης του έθνους' (!!!), τοποθετώντας το στην ίδια θέση με ζητήματα όπως η γενικότερη παιδεία, η άμυνα και η εξωτερική πολιτική, δήλωσε ότι η υπουργός Παιδείας πρωτοστατεί στον αγώνα αυτό ενδυνάμωσης και διατήρησης των ελληνικών (προφανείς οι ευχαριστίες του ΕΓΚ στην υπουργό για την νέα αύξηση των ωρών διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών σε γυμνάσιο και λύκειο). Ο Φίλιας χαρακτήρισε το όλο ζήτημα κολοσσιαία προσπάθεια και ιστορικό έργο και ξαναευχαρίστησε την υπουργό για το γεγονός ότι βρίσκεται αναφανδόν στο πλευρό της ΕΓΚ.

Η υπουργός Παιδείας, αφού δήλωσε μέλος του σωματείου, το οποίο επανέφερε σε 'ορθολογική βάση' (!!!) το ζήτημα της ελληνικής γλώσσας και της επιβίωσής της και προχώρησε στο σύνηθες υμνολόγιο της ελληνικής με χαρακτηρισμούς όπως 'καταπληκτικό εργαλείο διεθνούς χρήσης' το 'οποίο έχει τη μεγαλύτερη συνεισφορά στην επιστημονική ορολογία των βασικότερων γλωσσών' (το μόνιμο ανιστόρητο επιχείρημα πια των θιασωτών της υπεροχής της ελληνικής γλώσσας...). Η υπουργός θεώρησε ως κλειδί της όλης συζήτησης τη 'διαχρονικότητα της ελληνικής γλώσσας' και χαρακτήρισε επιτακτική ανάγκη 'να λανσάρουμε τη γλώσσα στα μέτρα της', αφού 'η λεξιπενία των νέων αυξάνεται συνεχώς' (με ποιο τρόπο άραγε; Περαιτέρω αύξηση των ωρών διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών;)

Την υπουργό ακολούθησε στο βήμα ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος, ο περιβόητος γλωσσαμύντορας, ο ζηλωτής του πολυτονικού, ο Βύρωνας Πολύδωρας. Και ποια κενολογία δεν άφησε χωρίς να την αναφέρει ο περίφημος αυτός ρήτορας: χαρακτήρισε το έργο της ΕΓΚ ως 'διακοπή του κατήφορου στον οποίον έχουν περιπέσει τα ελληνικά γλωσσικά πράγματα'. Την ελληνική γλώσσας την χαρακτήρισε 'περίφημο εθνικό εργαλείο', 'μοναδικό παγκοσμίως φορέα διανοήματος' και 'μοναδικό σύστημα σκέψεως με τις καταπληκτικές αλγοριθμικές ιδιότητές του' (sic!). Προτιμούμε να αφήσουμε ασχολίαστες τις δοξασίες του κυρίου αυτού, που αποθεώνουν έναν στείρο αντεπιστημονικό γλωσσικό φορμαλισμό του χειρίστου είδους. Πως και δεν μας ανέφερε ο κύριος Πολύδωρας ότι είναι και μαγική η ελληνική γλώσσα; Βεβαίως, πρέπει να πούμε ότι κατά βάση αναφέρεται αυτός στην αρχαία ελληνική ή μάλλον στην καθαρεύουσα, πράγμα που κάνει ακόμη πιο επικίνδυνη και θλιβερή την κατάσταση των γλωσσαμύντορων-νεοκαθαρευουσιάνων. Ο βουλευτής δήλωσε επίσης ότι είναι 'παγκόσμια υποχρέωση η διατήρηση' της ελληνικής και μετά μπήκε στο... ψητό, το οποίο αποτελεί για αυτόν το θέμα του πολυτονικού. Μετά τα γνωστά περί 'αρμονίας' που προσέφεραν οι τόνοι και τα πνεύματα,' οι μοναδικοί αυτοί φορείς νοήματος' και αφού θρηνολόγησε για την έλλειψη της δασείας από την νέα ελληνική, μας ...αποτελείωσε με το περίφημο πια 'Κάθε λέξη που χάνεται, ισοδυναμεί με την απώλεια μιας μεραρχίας στρατού' (ώστε πρόκειται λοιπόν για πόλεμο;). Βέβαια, ο κύριος βουλευτής έκλεισε την ομιλία του λέγοντας ότι στην επίλυση των γλωσσικών ζητημάτων της χώρας μας δεν πρέπει να 'βρεθούμε σε εγγύτητα με λυπηρά γεγονότα όπως τα Ορεστειακά και τα Ευαγγελικά' (άλλη μια εκδήλωση νομιμοφροσύνης του βουλευτή στο όραμα του Πρωθυπουργού για προσεταιρισμό του 'μεσαίου χώρου', ήτοι 'ας είμαι διαλλακτικός και φιλελεύθερος για να πάρω το πολυπόθητο υπουργείο στον επικείμενο ανασχηματισμό...')

Πιο μετριοπαθής εμφανίστηκε στο βήμα των ομιλητών ο βουλευτής του Πασόκ, ο Τηλέμαχος Χυτήρης, ο οποίος τυχγάνει και ποιητής. Αφού έδωσε και αυτός συγχαρητήρια στην ΕΓΚ για την προσφορά και το έργο που επιτελεί, είπε κάποια ωραία λόγια για την κατάδηλη συνέχεια της ελληνικής μέσα στους αιώνες, η οποία 'άντεξε' και 'νίκησε μέσα από αυτό το γοητευτικό ταξίδι της στην ιστορία, το οποίο μας έκανα ψυχικά πιο συνετούς'. Ο ευαίσθητος βουλευτής φρόντισε να χρυσώσει και σε εμάς το χάπι, λέγοντας ότι' αποδίδει και η δημοτική υψηλούς καρπούς' και ότι 'μέσα στο μακραίωνο ταξίδι της επηρεάστηκε αλλά και ενσωμάτωσε στοιχεία και από άλλες γλώσσες με τις οποίες ήρθε σε επαφή'. Αλλά, έριξε και αυτός το ανάθεμα για την κακοποίηση της γλώσσας στο 'φωτεινό κουτί, την τηλεόραση' και τόνισε ότι 'είναι στο κόμμα του απολύτως σύμφωνοι με τις περισσότερες ώρες αρχαίων ελληνικών στα σχολεία', αλλά 'χρειαζόμαστε και κατάλληλους δασκάλους (δει διδασκάλων)'. Σαν να αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά σιγά σιγά το όραμα της καραμανλικής δεξιάς για εθνική ομοψυχία - έστω και στο γλωσσικό ζήτημα...

Η επόμενη ομιλία είναι και αυτή που απέσπασε τα περισσότερα και πιο θερμά χειροκροτήματα από το συγκινημένο ακροατήριο. Πρόκειται για την ομιλία της πληθωρικής και διαπρύσιας 'κομμουνίστριας', της βουλευτίνας του ΚΚΕ Λιάνας Κανέλλη. Αφού μας ενημέρωσε γεμάτη περηφάνια ότι υπήρξε και αυτή ιδρυτικό μέλος της ΕΓΚ, δήλωσε ότι το ΚΚΕ προσπαθεί και ευελπιστεί να καταστεί αυτό το σωματείο ''σώμα'' για όλους τους Έλληνες' - και βροχή φυσικά τα χειροκροτήματα... Εύλογη εδώ η απορία μας για το πότε ξανά είχαν βρεθεί τόσοι 'κομμουνιστές' μαζεμένοι σε μια αίθουσα ενός κατεξοχήν αστικοκαπιταλιστικού εμβληματικού μνημείου, όπως το μέγαρο μουσικής... Η βουλευτής κατέκρινε στη συνέχεια τα ΜΜΕ γιατί 'απουσιάζουν από τόσο σημαντικές εκδηλώσεις' και μέσα από ένα όμορφα περιτυλιγμένο εθνικιστικό παραλήρημα για τη μοναδικότητα της ελληνικής γλώσσας, αποκάλεσε 'οικονομοπολιτική αυτοκτονία του ελληνικού λαού την κατάργηση του πολυτονικού συστήματος' (Μάλιστα... για τα δεινά λοιπόν του ελληνικού λαού ευθύνεται και η καθιέρωση του μονοτονικού. Αλήθεια, τι λέει άραγε για αυτήν την ανάλυση η γενική γραμματέας του ΚΚΕ; Στο δρόμο για την οικοδόμηση της αταξικής κοινωνίας χρειάζεται και η συνεισφορά του πολυτονικού; Σίγουρα οι πρωτοπόροι του ιστορικού δημοτικισμού του ΕΑΜ και του πρώιμου ΚΚΕ δεν θα κοιμούνται ήσυχα στους τάφους τους με όλα αυτά...). Η μαχητική Λιάνα Κανέλλη συνέχισε λέγοντας ότι 'είναι δικαίωμα του λαού η επιλογή ανάμεσα στα δύο συστήματα τονισμού' (χωρίς σχόλιο, αλλά έτσι ανοίγει δυστυχώς η κερκόπορτα για την επανακαθιέρωση της υποχρεωτικής χρήση του πολυτονικού). Και αυτή η χειμαρρώδης ομιλία έκλεισε εν μέσω χειροκροτημάτων με τη γνωστή προσφυγή όλων των γλωσσαμύντορων στο ανεξάντλητο σχετικό οπλοστάσιο ενός από τους εθνικούς μας ποιητές, του Οδυσσέα Ελύτη, ο οποίος έλεγε ότι 'Δεν ανέχομαι τις ανορθογραφίες, με ταράζουν...'. Ως 'Ανορθογραφίες' είμαστε λοιπόν υπερήφανοι και εμείς για τη μνεία αυτή (έστω και αρνητική) από το νομπελίστα μας, τον τόσο λάγνο με την ελληνικότητα (αλλά αυτό είναι θέμα άλλης συζήτησης...)

Τελευταίος πολιτικός που μίλησε στην εκδήλωση ήταν το εν ενεργεία μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΕΓΚ, ο βουλευτής και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ Φώτης Κουβέλης. Το στέλεχος της 'ανανεωτικής' αριστεράς υποστήριξε με ανύπαρκτη επιχειρηματολογία ότι 'δεν αποτελεί εκδήλωση ελληνοκεντρισμού η υποστήριξη της υπεροχής της ελληνικής γλώσσας' (πράγματι, έξοχο δείγμα ανάλυσης στη βάση των αρχών του διαλεκτικού υλισμού...). Επίσης, τόνισε ότι 'είναι ανάγκη η πολιτεία να πράξει πολλά για τη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, χωρίς όμως να προχωρήσει σε πλήρη κηδεμόνευση στα γλωσσικά πράγματα' (φανερή η αγωνιώδης προσπάθεια του Κουβέλη την ύστατη στιγμή να διασωθεί ο ανανεωτικός και λαϊκός κατ' επίφαση χαρακτήρας του κόμματος του...)

Όπως είπαμε και παραπάνω, δεν πρόκειται να σχολιάσουμε το καθαρά 'επιστημονικό' μέρος αυτής της ημερίδας - εξάλλου δεν κομίστηκε τίποτα απολύτως καινούριο και ωφέλιμο στη γλωσσολογική συζήτηση για τα θέματα ιστορίας της ελληνικής γλώσσας. Αντί για αυτό, μένει να βγάλουμε μόνο το ολοφάνερα ανησυχητικό συμπέρασμα ότι το γλωσσικό ζήτημα στην Ελλάδα λαμβάνει πλέον τρομακτικές διαστάσεις. Η ενδυνάμωση και απεριόριστη προβολή του 'έργου' τέτοιων σωματείων, μέσω τέτοιων εκδηλώσεων όπου δηλώνεται απερίφραστα η εθνική ομοψυχία για τη 'διάσωση' της ελληνικής γλώσσας (χωρίς βέβαια να υπάρχει κάποιος αντίστοιχος κίνδυνος, αν το δούμε από την ελάχιστη καθαρά γλωσσολογική άποψη) και η 'άμεση ανάγκη' για πλήρη επαναφορά των αρχαίων ελληνικών στην εκπαίδευση και την παλινόρθωση του πολυτονικού, δείχνει την απειλητική γιγάντωση του εθνικιστικού γλωσσαμυντορισμού στη χώρα, τη στιγμή μάλιστα που η Ελλάδα, ως χώρα υποδοχής μεταναστών, καλείται να (ανα)δείξει έναν ξεκάθαρα πολυπολιτισμικό χαρακτήρα ώστε να φιλοξενήσει και να ενσωματώσει ειρηνικά και χωρίς προβλήματα στην κοινωνία της, όλους αυτούς τους ανθρώπους που προέρχονται από τόσες πολλές και τόσο διαφορετικές γλωσσικές κοινότητες και παραδόσεις. Η εθνικιστική περιχαράκωση γύρω από το στρατόπεδο της καθαρεύουσας και του πολυτονικού, όπως αναδεικνύεται μέσα από τέτοιες εκδηλώσεις, στις οποίες, πρέπει να σημειωθεί, δεν δίνεται το βήμα για κάποιον αντίλογο, δεν βοηθά καθόλου ούτε στην ουσιαστική εκπαίδευση των μαθητών, της νέας γενιάς δηλαδή, ούτε όμως και στην ειρηνική συνύπαρξη με τις άλλες εθνικές, γλωσσικές και θρησκευτικές ομάδες που προσπαθούν να ζήσουν μαζί μας στην νεοελληνική κοινωνία.

Οι 'Ανορθόγραφοι' θα προσπαθούμε συνεχώς να συλλέγουμε στοιχεία για τέτοια σημαντικά γλωσσικά ζητήματα και να τα προβάλουμε με νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα μέσα από αυτή την ιστοσελίδα, όπως προσπαθήσαμε να κάνουμε και με το εντελώς ερασιτεχνικό αυτό ρεπορτάζ από την εκδήλωση της ΕΓΚ. Ελπίζουμε να καταδείξαμε ως ένα βαθμό το πρόβλημα του επίσημου γλωσσαμυντορισμού και τις ανησυχητικές διαστάσεις που προσλαμβάνει συνεχώς. Κάθε παρατήρηση, σχόλιο και συνεισφορά σε απόψεις και ιδέες των φίλων που μας διαβάζουν, νομίζουμε ότι είναι σημαντικά στην προσπάθεια που κάνουμε.

Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και μια ανθρώπινη ζωή είναι απείρως και χωρίς καμία συζήτηση σημαντικότερη από το αν πρέπει να βάλουμε μια ωραία περισπωμένη στο κύμα ή στο μήλο...

Βαγγέλης Τόλης για τις 'Ανορθογραφίες'

δείτε επίσης το ρεπορτάζ του in.gr

για τις προηγούμενες εκδηλώσεις της 'Ελληνικής Γλωσσικής Κληρονομιάς' δείτε και το 'Αφήστε το Κεφάλαιο και πιάστε τη γραμματική;' από άλλον 'ανορθόγραφο'

μετά τα αρχαία ανοίγει και θέμα πολυτονικού [Update 29.6.06]

η επέλαση των νεοκαθαρευουσιάνων συνεχίζεται

Η κατάργηση του πολυτονικού συστήματος για εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων ήταν οικονομικοπολιτική αυτοκτονία του ελληνικού λαού
Λιάνα Κανέλη,
εκπροσωπώντας το ΚΚΕ στην εκδήλωση της Ελληνικής Γλωσσικής Κληρονομιάς στις 2.12.05


Το 2005 πρέπει να ανακηρυχτεί annus mirabilis, έτος των θαυμάτων για τους νεοκαθαρευουσιάνους στην Ελλάδα. Από το 1992 που τα αρχαία από το πρωτότυπο μπήκαν στο Γυμνάσιο είχαν να δουν τέτοιες χαρές.

Από το Σεπτέμβριο του 2005 η διδασκαλία των αρχαίων από το πρωτότυπο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αυξήθηκε κατά μία ώρα την εβδομάδα στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου και κατά δύο ώρες στην Α' Τάξη του Λυκείου και ξεκίνησε η διδασκαλία τους και στην Γ' Τάξη του Λυκείου για μία ώρα την εβδομάδα.

Παράλληλα συνεχίζει να καλλιεργείται ένα κλίμα κινδυνολογίας και υπερηφάνειας για την ελληνική γλώσσα με την εκπομπή του Χαρδαβέλα, την 'έρευνα' του 'Ινστιτούτου Επικοινωνίας' με την υποστήριξη της γενικής γραμματείας Νέας Γενιάς, την πρόσφατη εκδήλωση της Ελληνικής Γλωσσικής Κληρονομίας και τα συνήθη άρθρα και επιστολές στις εφημερίδες.

Όμως η νέα μεγάλη επιτυχία των νεοκαθαρευουσιάνων είναι ότι κατάφεραν να ανοίξουν ένα νέο θέμα, να το βάλουν στην ημερήσια διάταξη.Την 1 Σεπτέμβρη ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας, Βύρωνας Πολύδωρας και ζήτησε με ερώτησή του στη Βουλή (αλλά και ξανά με συνέντευξή του στον 'Ελεύθερό Τύπo') την 'προαιρετική' χρήση του πολυτονικού 'στο δημόσιο', αφού 'είναι αυτονόητο και αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε πολίτη να επιλέγει τον τρόπο έκφρασης και το σύστημα γραφής που επιθυμεί'. Στις 19 Οκτωβρίου η Ιερά Σύνοδος, αφού συνεχάρη τους Πολύδωρα και Παπαθεμελή, ζήτησε να επανέλθει 'σε όλα τα επίπεδα' το πολυτονικό, 'το παραδοσιακό τονικό σύστημα'.Επισήμανε μάλιστα ότι 'υπάρχουν πειράματα και μελέτες ψυχιάτρων που κατέδειξαν ότι η χρήση του μονοτονικού αύξησε την δυσλεξία στα παιδιά.

Η Υπουργός Παιδείας Γιαννάκου απλά τους κλείνει το μάτι. Τονίζει αριστερά και δεξιά ότι αυτή το χρησιμοποιεί το πολυτονικό και ότι δε χρειάζεται να εισαχθεί στα σχολεία γιατί ήδη ...διδάσκεται στο πλαίσιο του μαθήματος των αρχαίων ελληνικών.

Είναι η πρώτη φορά που το πολυτονικό δε χρησιμοποιείται απλώς σε κάποια περιοδικά και βιβλία και δεν υποστηρίζεται μόνο από διάφορα άρθρα που περνάνε απαρατήρητα για τους περισσότερους. Τώρα το θέμα της επαναφοράς του εκτοξεύτηκε στην κεντρική πολιτική σκηνή. Δεν είναι πια η επιθυμία ορισμένων αλλά ένα ερώτημα που μπαίνει στην πολιτική ατζέντα. Δημιουργείται ένα νέο θέμα πολιτικής συζήτησης εκεί που για τη 'σοβαρή', κεντρική πολιτική συζήτηση το μονοτονικό ήταν κάτι δεδομένο. Μάλιστα το θέμα ανοίγει από δύο βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος, ο ένας τυπικά ανεξάρτητος, ο άλλος όχι απλός βουλευτής αλλά κοινοβουλευτικός του εκπρόσωπος. Το αίτημα υιοθετείται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα που παίζει σημαντικό ρόλο στην κεντρική πολιτική σκηνή και απολαμβάνει σκανδαλώδη προνόμια. Η αρμόδια Υπουργός διαφωνεί συμφωνώντας.

Βρέθηκε μάλιστα και η φόρμουλα: 'προαιρετική' χρήση του πολυτονικού 'στο δημόσιο' -'προαιρετική' χρήση, όπως λέμε 'προαιρετική αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες'. Ίσως το λογύδριο περί δικαιωμάτων όσων προτιμούν το πολυτονικό να γινόταν πιο πιστευτό αν πρότειναν να μπορούμε, επίσης, να χρησιμοποιούμε 'στο δημόσιο' και πάντα 'προαιρετικά' και το ατονικό σύστημα, την απλοποιημένη, φωνητική ορθογραφία ή το λατινικό αλφάβητο· ή, ίσως, να και κάτι πιο χρήσιμο, να μπορούν οι μετανάστες, πάντα 'στο δημόσιο' και πάντα 'προαιρετικά', να καταθέτουν αιτήσεις και χαρτιά στη γλώσσας τους για να γλιτώνουν και μερικούς Έλληνες μεσάζοντες. Εκτός βέβαια κι αν τα δικαιώματα είναι μόνο για τους οπαδούς του πολυτονικού.

Τα περί προαιρετικότητας, όμως, είναι απλώς ένας πολιτικός ελιγμός για να φανεί το πράγμα πιο ευκολοχώνευτο και να μπορέσει να γίνει το επόμενο βήμα. Η Ιερά Σύνοδος, πάντα στην πρωτοπορία, μας έδειξε ποιο είναι το πραγματικό διακύβευμα και είπε τα πράγματα πιο ξεκάθαρα: πολυτονικό για όλους και υποχρεωτικά!

Δε θα έπρεπε εδώ να διαφύγει της προσοχής ότι ένα νέο επιχείρημα προστέθηκε στη φαρέτρα των νέοκαθαρευουσιάνων. 'Η χρήση του μονοτονικού αύξησε την δυσλεξία στα παιδιά'. Μάλιστα αυτό δεν είναι μια αυθαίρετη εκτίμηση της Ιεράς Συνόδου, προς θεού!, αλλά 'υπάρχουν πειράματα και μελέτες ψυχιάτρων'. Βέβαια αυτά τα 'πειράματα και μελέτες ψυχιάτρων' είναι η εξής μία, του ψυχίατρου Τσέγκου και του 'Ανοικτού Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου' του. Η 'μελέτη' του εκδόθηκε σε βιβλίο από τις εκδόσεις του Γιώργου Καραμπελιά: Ιωάννης Κ. Τσέγκος, Θαλής Ν. Παπαδάκης, Δήμητρα Βεκιάρη, Η Εκδίκηση των Τόνων. Η επίδραση των 'Αρχαίων Ελληνικών' και του 'Μονοτονικού' στην ψυχοεκπαιδευτική εξέλιξη του παιδιού. Συγκριτική μελέτη. Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα 2005. Ο Τσέγκος διευθύνει μάλιστα και τη σειρά των Εναλλακτικών Εκδόσεων 'Σύγχρονη Ψυχοθεραπεία', σε περίπτωση που νόμιζε κανείς ότι η σχέση του με τον Καραμπελιά είναι επιπόλαιη και περιστασιακή. Από την άλλη, όπως ο ίδιος ο Τσέγκος ομολογεί στην 'Εισαγωγή' του βιβλίου, σελ. 20, η 'έρευνα' έγινε σε συνεργασία με την 'Ελληνική Αγωγή' του Άδωνη Γεωργιάδη, παρουσιαστή εκπομπής τηλεμάρκετινκ και εκπρόσωπου τύπου του ΛΑΟΣ. Ένα ωραίο αριστεροακροδεξιό μέτωπο δηλαδή.

Ως προς την ίδια την έρευνα τώρα τα πράγματα είναι απλά: παίρνουμε 50 παιδάκια στα μισά κάνουμε και αρχαία (στην 'Ελληνική Αγωγή'), στα μισά όχι, και μετά από ένα χρόνο διαπιστώνουμε ότι τα παιδάκια που έκαναν αρχαία, με βάση τα γνωστής εγκυρότητας I.Q. Test, είναι πιο έξυπνα. Άρα αφού τα αρχαία σε κάνουν πιο έξυπνο, σε κάνει και το πολυτονικό πιο έξυπνο. Και αφού σε κάνουν πιο έξυπνο, καταπολεμούν και τη δυσλεξία. Κοινή λογική δηλαδή... Δεν προκαλεί έτσι εντύπωση που ο ψυχίατρος, καθηγητής στο Μεθολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης της Αθήνας, Θανάσης Τζαβάρας σχολίασε ειρωνικά σε επιστολή του στην Καθημερινη της 30.10.05: 'Χρόνια έρευνας και κλινικής δραστηριότητας δεν μου επέτρεψαν να διαβάσω κάποια σχετική βιβλιογραφία'. Και όμως ήδη το επιχείρημα το υιοθέτησαν πρώτα ένας άλλος παρουσιαστής εκπομπής τηλεμάρκετινκ, ο Βελόπουλος, να του το αναγνωρίσουμε, και μετά η Ιερά Σύνοδος. Η Καθημερινή ήδη στις 28.10.05 αναπαρήγαγε την 'έρευνα' χωρίς ίχνος κριτικής διάθεσης. Σε λίγο δε θα είναι παρά ένας ακόμα κοινός τόπος για τη γλώσσα για κάθε φιλόλογο-ιστορικό-συγγραφέα-τέως λυκειάρχη-αξιωματικό ε.α.-πρώην δικαστικό κλπ. που στέλνει επιστολές στις εφημερίδες.

Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να θεωρήσει κανείς ότι, εντάξει, είναι απίθανο να θεσμοθετηθεί κάτι τέτοιο, απλώς ορισμένοι πολιτικοί καλοπιάνουν τους ψηφοφόρους τους. Το παρελθόν, όμως, μπορεί να μας δώσει μια ιδέα για το τι θα μπορούσε να συμβεί. Ο Τρίτσης άνοιξε το θέμα των αρχαίων το 1986, για να μπουν στο Γυμνάσιο το 1992 από το Σουφλιά και το 2005 να αυξηθούν σημαντικά οι ώρες διδασκαλίας τους. Σήμερα λοιπόν ίσως όχι, αλλά σε πέντε ή δέκα χρόνια;

Τα πράγματα δεν είναι και πολύ αισιόδοξα. Η όλο και πιο φανερή εξάντληση της μεταπολιτευτικής δυναμικής και η συντηρητική στροφή της ελληνικής κοινωνίας επιτρέπει να μπαίνουν σε συζήτηση ζητήματα που ως πριν λίγα χρόνια θα ήταν αδιανόητα. Η Δεξιά έχει στους κόλπους της ένα ισχυρό νεοκαθαρευουσιάνικο λόμπυ. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι οι κυβερνήσεις της Δεξιάς που τελικά επέφεραν τις δύο ανατροπές στη γλωσσική πολιτική, το 1992 και το 2005, όσο και αν τις προετοίμασαν και πολύ άλλοι. Ακόμα και η σύγχρονη Ακροδεξιά που ως πρόσφατα δεν πολυνοιαζόταν για τα γλωσσικά θέματα κατάλαβε ότι εδώ υπάρχει φλέβα ψηφοφόρων. Έτσι, με αφορμή την αύξηση των αρχαίων στα σχολεία ο Καρατζαφέρης άρχισε να ζητάει το πολυτονικό, ενώ ο Βελόπουλος από τις αρχές του 2005 άρχισε να βγάζει το περιοδικό του 'Ελληνόραμα' σε πολυτονικό.

Δε θα έπρεπε βέβαια να περιμένουμε και τίποτα καλύτερο από τη Δεξιά και την Ακροδεξιά. Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στη στάση των υπόλοιπων. Ας δούμε το πράγμα κατάματα: μια πρωτοβουλία ορισμένης επαναφοράς του πολυτονικού από την κυβέρνηση της Δεξιάς θα έβρισκε ικανοποιητικό ακροατήριο στον προοδευτικό και αριστερό χώρο, θα έβρισκε μάλιστα και αρκετούς ένθερμους υποστηρικτές και χειροκροτητές. Καθόλου λίγοι δεν είναι εκείνοι που αν και ανήκουν σε ένα τέτοιο χώρο, αν και ανήκουν στο μπλοκ του ιστορικού δημοτικισμού, γράφουν και εκδίδουν βιβλία και περιοδικά στο πολυτονικό. Ο Παπούλιας π.χ., εκπρόσωπος του 'πατριωτικού ΠΑΣΟΚ', ήταν ως πρόσφατα πρόεδρος του υποστηριζόμενου από την Ακαδημία Αθηνών και δραστήριου νεοκαθαρευουσιάνικου συλλόγου 'Ελληνική Γλωσσική Κληρονομία', ο χώρος της Ανανεωτικής Αριστεράς μας είχε δείξει από την εποχή του συνεδρίου του Μίλωνα το 1985 τις προτιμήσεις του και στο άρμα έχει πηδήξει δυναμικά και το ΚΚΕ με την παρουσία της Κανέλη στις τάξεις του.

Γιατί ποια ήταν η αντίδραση στην πρόταση Πολύδωρα, Παπαθεμελή και Ιεράς Συνόδου; Καμία! Δύο άρθρα του Μπουκάλα, δύο του Χάρη και ένα του Καρζή δε συνιστούν επαρκή απάντηση. Αντίθετα, κάτω από την πίεση των νεοκαθαρευουσιάνων, φαίνεται να έχουμε μια σημαντική στροφή. Φωνές από το ΚΚΕ φαίνεται να αποδοκιμάζουν το μονοτονικό. Συγκεκριμένα, η Λιάνα Κανέλη, εκπροσωπώντας το ΚΚΕ τάχθηκε υπέρ του πολυτονικού! Μάλιστα απέδωσε την καθιέρωση του μονοτονικού στην 'εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων'. Το επιχείρημα είναι παλιό και τετριμμένο: το μονοτονικό καθιερώθηκε για να εξοικονομήσουν λεφτά οι εκδότες. Όμως αυτό το επιχείρημα στο στόμα μια βουλευτίνας του ΚΚΕ αποκτά νέες διαστάσεις. Γιατί, αφού το μονοτονικό καθιερώθηκε για την 'εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων', αυτά τα συμφέροντα εξυπηρέτησαν και όσοι το υποστήριξαν: και ο Γληνός (που υπήρξε βουλευτής του ΚΚΕ και στέλεχος του ΕΑΜ) και το ΕΑΜ και το ΚΚΕ που όχι μόνο το υποστήριξε αλλά μάλιστα το 1982 ψήφισε το νόμο για την καθιέρωσή του!

Αυτό λοιπόν είναι το πιο ανησυχητικό. Οι νεοκαθαρευσιάνικες και νεοσυντηρητικές απόψεις διαπερνούν όλους τους πολιτικούς χώρους. Έχουν διεμβολίσει το ιστορικό δημοτικιστικό μπλοκ. Η δημοτικιστική παράδοση έχει ξεχαστεί και το πάνω χέρι έχει πάρει ο 'πατριωτισμός της περισπωμένης'. Ο χώρος του ιστορικού δημοτικισμού διολισθαίνει σταθερά από το Γληνό στην Κανέλη. Είναι αυτή η διολίσθηση που εμποδίζει να πούμε αυτόν που υποστηρίζει τα αρχαία και το πολυτονικό νεοκαθαρευουσιάνο και τον νεοκαθαρευουσιάνο δεξιό. Σε αυτό το φαινομενικά υπερκομματικό και υπερπολιτικό προφίλ των νεοκαθαρευουσιάνων, σε αυτή τη φαινομενική υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών οφείλεται και η πλήρης αδυναμία του ιστορικού δημοτικιστικού χώρου να αντιδράσει στα αλλεπάλληλα χτυπήματα που δέχεται.

Όμως το χώρο του 'πατριωτισμού της περισπωμένης' τον έχουμε γνωρίσει για τα καλά και δεν πρέπει να μας φοβίζει με τις κραυγές του για τις 'παραδόσεις' μας που χάνονται και την ανάγκη 'εθνικής ανάτασης'. Στην κατοχική Αθήνα των θανάτων από την πείνα ήταν αυτός ο χώρος που για ακόμη μια φορά σήκωσε το έθνος στους ώμους του και πήρε τη μεγάλη, εθνοσωτήριο πρωτοβουλία: να δικάσει τον Ι. Θ. Κακριδή γιατί έβγαλε ένα βιβλίο του σε μονοτονικό...


Εντοπίσαμε από τις εφημερίδες και την αναζήτηση στο ίντερνετ τα ακόλουθα σχετικά κείμενα. Περιλαμβάνουν τεκμηριωμένες αναφορές στο γιατί το πολυτονικό δεν είναι 'το παραδοσιακό τονικό σύστημα' στης ελληνικής γλώσσας, στο γιατί και πώς η 'έρευνα' Τσέγκου είναι διάτρητη από όλες τις πλευρές και γενικότερα στην αναγκαιότητα να επιμείνουμε στο μονοτονικό. [Στα κείμενα από Τα Νέα ακολουθεί το λινκ και χωριστά γιατί υπάρχει μια τάση εκτροπής στην αρχική σελίδα της εφημερίδας]

Θόδωρος Καρζής, Ζητείται η επαναφορά του... πολυτονικού!, Ελευθεροτυπία 15.11.05
Παντελής Μπουκάλας, Oι τόνοι και το «πνεύμα της παραδόσεως», Καθημερινή 30.10.05
Παντελής Μπουκάλας, H δυσλεξία, η αριστεροχειρία και το μονοτονικό, Καθημερινή 6.11.05
Γιάννης Χάρης, Bαράτε βιολιτζήδες, Τα Νέα 12.11.05
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18389&m=P12&aa=1
Γιάννης Χάρης, Eκκλησία, παραχάραξη και μυθολογία, Τα Νέα 10.12.05
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18412&m=P51&aa=1
Γιάννης Χάρης επιστολή στον Αντώνη Καρκαγιάννη στην Καθημερινή 23.11.05 ως απάντηση σε προηγούμενο άρθρο του Καρκαγιάννη

Δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε, σε τυπωμένη ή ηλεκτρονική μορφή, τις δύο επιστολές (η πρώτη 30.10.ο5, η δεύτερη στις 11.12.05) στην Καθημερινή του καθηγητή στο Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης, ψυχίατρου Θανάση Τζαβάρα για την 'έρευνα' Τσέγκου.

Για την ίδια 'έρευνα' ιδιαίτερα χρήσιμο είναι και το κείμενο αρχαίοι και μονοτονικοί[sic] από το blog Don't Kiss The Frog.

Μαχητικά απομυθοποιητικό το κείμενο των Κώστα Θεριανού και Χρήστου Κάτσικα Το πολυτονικό, τα αρχαία και η δυσλεξία: Μύθοι και πραγματικότητα, Λαικός Δρόμος 17.11.2005, υπογραμμίζει, ανάμεσα σε άλλα, ότι για τους φιλολόγους θέσεις εργασίας στο σχολείο δεν ανοίγουν αποκλειστικά τα αρχαία ελληνικά και η ορθογραφία και ότι αυτά τα δύο είναι από τις κυριότερες αιτίες της σχολικής αποτυχίας και διαρροής των παιδιών από τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα και από τους 140.000 αλλοδαπούς / παλιννοστούντες που φοιτούν σήμερα στις διάφορες βαθμίδες του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Δείτε επίσης το κείμενο Η νοηματική ακρίβεια του πολυτονικού και το πολυπαινεμένο ποίημα Πολυτονιάται, στα 2050 μ.Χ. από το periglwssio, αλλά και το παίνεμα της προσπάθειας από το site του Νίκου Σαραντάκου όπου και το αρχικό ποίημα του Καβάφη 'Ποσειδωνιάται'. Στο ίδιο site υπάρχει και η ενότητα Δασείας καταίρεσις με πολλά, ενδιαφέροντα και με τεκηριωμένη επιχειρηματολογία περι πολυτονικού.

Στο Don't Kiss The Frog έπεσε και η πρόταση-Καταγγελία για ριζικότερη στροφή προς την ιστορική ορθογραφία, συγκεκριμένα στη Γραμμακή Β'... Με αφορμή το κείμενο Επιστροφή στην Καθαρεύουσα; άνοιξε στο Ιστολόγιον πολύ και ενδιαφέρουσα κουβέντα, όπως και στο μπλογκ Τα μυστικά του Κόλπου Για κοίτα με στα μάτια, λοιπόν - και 'ξηγήσου!, στο Μαίανδρος The sorrows of the Greek language και στο Μπουκάλια στο πέλαγος Πολυτονικά μονότονα. Ευχαριστούμε τους συμπλογκεράδες για τις αναφορές τους και στα δικά μας κείμενα. Απρόσμενα μπόλικη συζήτηση και στο indymedia μετά από δημοσίευση των 'ανορθογραφιών'. Για μερικές ...νέες ιδέες σχετικά με τη χρήση των τόνων δείτε και τα ποστ Ορθογραφία και αμαρτία στο Απίστευτα δρώμενα και μα δεν είναι υπέροχο; στο >ΑΔΕΡΦΗ.

Για την 'έρευνα' του 'Ινστιτούτου Επικοινωνίας' 'Με ποια ελληνικά μιλάμε σήμερα;' αναλυτική κριτική έκανε ο Σπύρος Μοσχονάς Μεθοδολογία και ιδεολογικές προκαταλήψεις, Καθημερινή 15.11.05, όπου επισημαίνει τις γλωσσαμυντορικές ιδεολογικές προυποθέσεις της έρευνας και ότι οι ερευνητές μπερδεύουν το τι πραγματικά συμβαίνει στη γλώσσα με το τι νομίζουν οι ομιλητές ότι συμβαίνει. Ενδιαφέρον και γενικότερα για το πώς μπορεί να χειραγωγηθεί μια δημοσκοπικού τύπου έρευνα.

Αν έχετε εντοπίσει κάποιο άλλο σχετικό κείμενο που δημοσιεύτηκε στον τύπο (όπως π.χ. τις επιστολές Τζαβάρα) ή έχετε ανεβάσει εσείς κάποιο δικός σας κείμενο, ενημερώστε μας στο anorthografies@gmail.com
Το post αυτό θα ενημερώνεται με όποια νέα κείμενα προκύψουν.

Μιχάλης Καλαμαράς
11.12.2005


[Update]

Γιάννης Χάρης, Kιβωτός συντήρησης, κιβωτός αντίδρασης, Τα Νέα 23.12.05
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18423&m=P33&aa=1
-,Ο ολέθριος αττικισμός, Τα Νέα 7.1.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18432&m=P09&aa=1
-, H μεγάλη παρανόηση, Τα Νέα 21.1.06
-,http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18444&m=P13&aa=1
-, Ο δράκως κι οι βαρκάροιδες, Τα Νέα 18.2.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18468&m=P15&aa=1
-, Παράδοση κατά βούληση, Τα Νέα 4.3.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18480&m=P15&aa=1
-, Aμάν! η αντανακλαζομένη; Τα Νέα 18.3.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18491&m=P35&aa=1
-, H κουρά του αυγού, Τα Νέα 1.4.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18502&m=P15&aa=1
-, Γυρολόγοι και μεσσίες, Τα Νέα 15.4.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18514&m=P15&aa=1

Θάνος Κάππας, Στα θρανία με το Βύρωνα, Athens Voice 8.12.05

Εμμανούηλ Κριαράς,η συνέντευξη στο Διαβάζω Ιανουρίου 2006 [αναδημοσιεύτηκε στις ανορθογραφίες]

Don't Kiss The Frog, folklore 1, 27.1.06

Παύλος Χαραμής, Πώς γράφεται www.progonoplixia.gr στο πολυτονικό;, e-paideia.net 6.2.06

Σπύρος Μοσχονάς, Υπεράσπιση του πολυτονικού, Καθημερινή 7.2.06 [αναδημοσιεύτηκε στις ανορθογραφίες]

Επιστολή Τσέγκου στις 5.3.06 στην Καθημερινή, όπου ισχυρίζεται ότι αυτός δεν κάνει πουθενά στο βιβλίο του λόγο για δυσλεξία. [οι επιστολές στην Καθημερινή δεν υπάρχουν ηλεκτρονικά]

Μπουκάλια στο πέλαγος, Για το πολυτονικό και πάλι, 7.3.06

Λογοράμματα, Ήταν τονικό το πολυτονικό;, 8.3.06
-, Τονικά σημεία άλλοτε αξιο-σημείωτα, 1.5.06

Γιάννης Στρούμπας, Γλωσσική «αναγέννησις»(;) μέσω των αρχαίων ελληνικών; , Αντιφωνητής 15/3/2006

Νίκος Σαραντάκος,
Τα φίδια της Τήλου και το βιετναμέζικο κύμα [Παρά τον τίτλο, έχει να κάνει με την κυματιστή γοητεία της περισπωμένης και την αποκλειστικότητα της ελληνικής γλώσσας.]

'Αννα Ιορδανίδου, Οξείες και βαρείες στη σειρά, To Βήμα 14.5.06


β' γύρος

Εκδήλωση Ιεράς Συνόδου στις 21.5.06 υπέρ του πολυτονικού με τίτλο "Μονοτονικό: εμπειρία 25 ετών", με τον ίδιο το Χριστόδουλο και με τη συμμετοχή Ξανθάκη-Καραμάνου, Τσέγκου κ.ά. ο (σε πολυτονικό) στην εκδήλωση.

Είχε προηγηθεί η συζήτηση στην εκπομπή "Αρχονταρίκι" (ΕΤ-1) της 9/4/2006 με θέμα: "Συνέπειες από τις επεμβάσεις στην Ελληνική Γλώσσα" και με συντονιστκή το Μητροπολίτη Δημητριάδος Ιγνάτιο και καλεσμένους την Ξανθάκη και τον Τσέγκο. Η εκπομπή σε αρχείο mp3 (~4,8 MB) από το γλωσσαμυντορικό μπλογκ Το ζωντανό ιστολόγιο

"Ανακοίνωση" Τσέγκου στο 19ο Πανελλήνιο Ψυχιατρικό Συνέδριο. Η ανάπτυξη ...των τόνων, Ελευθεροτυπία 5.6.06

Παντελής Μπουκάλας, Mονοτονικά και μονότονα, Καθημερινή 25.5.06
-, H μορφή και η θεωρία, Καθημερινή 26.5.06
-, Πιστεύοντες και γνωρίζοντες, Καθημερινή 27.5.06

Μπουκάλια στο πέλαγος, Αντι-μονοτονικά μονότονα, 27.5.06

Γιάννης Χάρης, Kαινούριο κοσκινάκι μου, Τα Νέα 10.6.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18559&m=P14&aa=1
-, Ψυχανεμίσματα και ιδεοληψίες , Τα Νέα 24.6.06
http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=18570&m=P50&aa=1


Μ.Κ.
29.6.06